26 J01IANNES SWAMMERDAM. 



Geheel anders was het gelegen met swammerdam's Bijbel der Natuur. 

 Toen het werk verscheen, had het nog niets van zijne oorspronkelijke 

 frischheid verloren, ja zelfs nu nog, twee eeuwen nadat het voltooid is , 

 staat het daar als een nooit volprezen model van hoogst nauwkeurige 

 waarneming, dat men wel kan trachten na te volgen maar bezwaarlijk 

 zal kunnen overtreffen. Het is een dier weinige , echt klassieke werken 

 over natuuronderzoek , die nooit verouderen, en dat men nog telkens 

 met vrucht raadpleegt. Aan aankomende zooiogen, die iets meer wil- 

 len worden dan nomenclatores , is de studie van den Bijbel der natuur 

 niet genoeg aan te bevelen. Het spreekt van zelf dat die studie moet 

 worden aangevuld door het lezen van nieuwere geschriften over 

 dezelfde onderwerpen, want het voortgezet onderzoek heeft later veel 

 aan het licht gebracht, wat nog voor swammerdam verborgen bleef. 

 Maar zij kunnen daaruit de rechte methode van grondig, nauwkeurig, 

 tot in de fijnste bijzonderheden doordringend onderzoek der dierlijke 

 bewerktuiging leeren, waarin zeer weinigen swammerdam geëvenaard 

 hebben, en waarin hij door niemand overtroffen is. 



De Bijbel der Natuur omvat niet het geheele Opus van swammerdam. 

 Wat hij op het gebied der menschelijke anatomie gedaan heeft, is 

 daarvan buitengesloten. Alleen zijne onderzoekingen over Gelede die- 

 ren, Wormen en Weekdieren, alsmede die over de Vorschen, zijn 

 daarin opgenomen. Bovendien vindt men er de eerste beschrijving en 

 afbeelding van de sporangien der Varens {Aspidium Filix mas) in. Zijn 

 in 1669 uitgegeven Historia Insectorum generalis vindt men ook hier 

 terug , maar geheel omgewerkt en zeer vermeerderd , alsmede zijne 

 onderzoekingen over het Haft, doch ontdaan van al den pietistischen 

 onzin , die de eerste uitgave tot zulk een droevige lectuur maakt. Ver- 

 reweg het grootste gedeelte van den inhoud des Bijbels der Natuur 

 was echter bij de verschijning geheel nieuw, bepaaldelijk het groote 

 meerendeel der anatomische beschrijvingen van het inwendig maaksel 

 van eene menigte van dieren : insekten , spinnen , schaaldieren , slakken , 

 de inktvisch {Sepia officinalis , door hem "spaansche zeekat" genoemd) , 

 de anatomie en ontwikkelingsgeschiedenis van den kikvorsch , alles toe- 

 gelicht door uitmuntende afbeeldingen, die den schrijver ook als keu- 

 rig teekenaar doen kennen. Op het gebied der fijnere anatomie is 

 swammerdam de eerste baanbreker en wegwijzer geweest. Zeer vele 

 der werktuigen en handelwijzen , waarvan men zich in onze tegen- 

 woordige laboratorien nog dagelijks bedient , om het meest verborgene 



