JOHANNES SWAMMERDAM. 27 



in het samenstel der dieren te ontdekken en zichtbaar te maken , zijn 

 het eerst door hem aangewend. Alleen van vergrootglazen maakte hij 

 een veel beperkter gebruik, dan men nu gewoon is te doen. Zijn door 

 samuel musschenbroek vervaardigd mikroskoop was niet veel anders 

 dan een loupendrager , alleen voor waarneming bij geringe vergrooting 

 en opvallend licht geschikt. r In dit opzicht streefde zijn tijdgenoot 

 leeuwenhoek hem verre voorbij, wiens mikroskopen voor de waar- 

 neming bij doorvallend licht ingericht waren , waarbij veel sterkere 

 vergrootingen met vrucht kunnen worden gebruikt. 



Swammerdam was echter niet enkel anatoom, hij was ook physioloog, 

 en wel in den meer bepaalden zin dien men thans aan dien naam 

 hecht. Hij zocht door vivisectien en vernuftig uitgedachte proeven de 

 geheimen des levens te ontraadselen. 2 



Eindelijk heeft swammerdam ook zeer groote verdiensten in het na- 

 sporen der levenswijze van vele dieren, vooral van insekten. Met zijne 

 verhandeling over de Bijen begint de eerste juiste kennis van de 

 bijenmaatschappij en van hare leden. Hij bewees het eerst door bloot- 

 legging van den eierstok , dat de zoogenaamde koning de moeder der 

 geheele bijenkolonie , dus eene koningin is. Wel vergiste hij zich toen 

 hij de werkbijen voor volkomen geslachtloos verklaarde, en ook de 

 aard van het zoogenaamde bijenbrood, — dat gelijk men thans weet 

 niet anders dan stuifmeel van bloemen is, — bleef voor hem verbor- 

 gen , even als ook de wijze waarop de was gevormd wordt ; — maar 

 verreweg het grootste gedeelte der in die verhandeling vermelde feiten 

 is door later onderzoek volkomen bevestigd. 



Zoo zoude ik nog tal van voorbeelden kunnen noemen, ten bewijze 

 dat swammerdam ook een uitstekend levensbeschrijver der dierenwereld 



1 Blijkens de afbeeldingen in den Bijbel der Natuur, bedroegen de sterkste door 

 swammerdam aangewende vergrootingen niet veel meer dan 50-maal. De meeste figuren 

 zijn óf niet óf veel minder vergroot. Alleen de hoorn vliesfacetten van een bij (Plaat XX, 

 fig. 2 en 3) zijn bij eene merkelijk sterker vergrooting geteekend, doch deze figuren 

 schijnen mij toe schematisch te zijn. 



3 Hiertoe behooren onder anderen zijne proeven over de contractie der spieren en 

 den invloed der zenuwwerking daarop. Een dezer proeven, waarbij hij draden van twee 

 verschillende metalen, zilver en koper, aanwendde (Bijbel der Natuur, p. 849), doet 

 zelfs vermoeden dat swammerdam het eerst de spier-contractie gezien heeft, opgewekt 

 door een galvanischen stroom, natuurlijk evenwel zonder eenig vermoeden te hebben, 

 dat daarbij de verschilleude aard der gebruikte metalen in het «pel kon zijn. 



