IETS OVER HARMONISCHE TONEN. 81 



Wij hebben in dit stukje het oog alleen op transversale trillingen 

 van snaren, d. i. op trillingen, waarbij de verschillende deelen der 

 snaar heen en weer gaan in richtingen loodrecht op hare lengte. Dit 

 zijn dus de gewone trillingen , zoo als die bij de snaarinstrumenten 

 plaats hebben , als de snaren aangestreken , aangeslagen of getokkeld 

 worden. 



Omdat wij meermalen gewagen zullen van den bovengenoemden 

 sonometer, volge hier eene korte beschrijving van dit eenvoudig werktuig. 



Het is een licht houten kastje , 13 a 14 dM. lang, bijna 2 dM. breed 

 en ruim 1 dM. hoog, rustende op vier pooten. Op het bovenvlak zijn 

 twee vaste kammen , waarover twee snaren van 1 M. lengte gespannen 

 kunnen worden. Verder heeft men bewegelijke kammen , die men langs 

 een in mM. verdeeld liniaal verschuiven en waardoor men iedere snaar 

 in twee deelen , zoo groot als men die wil , gemakkelijk verdeelen kan. 

 Het werktuig is dus eene tweesnarige viool van de allereenvoudigste 

 gedaante , en het kastje vervult den dienst van klankbodem. 



Van de bovengenoemde wetten kan de eerste met den sonometer 

 zeer licht aangetoond worden. Heeft men daartoe een snaar behoorlijk 

 gespannen en een paar malen aangestreken om den toon goed in het 

 geheugen op te nemen, en strijkt men nu, na haar juist in het mid- 

 den met een kam ondersteund en alzoo in twee helften verdeeld te 

 hebben, de eene helft op nieuw aan, dan verneemt men een toon, 

 waarin men het octaaf van den vorigen herkent. Ondersteunt men de 

 snaar op een derde harer lengte , en strijkt men het kleinste deel aan, 

 dan bemerkt een eenigszins geoefend oor weldra , dat de toon , dien 

 het nu verneemt, de quint van den tweeden toon is, en ook dat het 

 langste deel de quint van den eersten toon geeft. Neemt men hierbij 

 nu in aanmerking , dat de trillingsgetallen van een toon en zijn octaaf 

 zich verhouden als de getallen 1 en 2 , en evenzoo 'die van een toon en 

 zijn quint als de getallen 2 en 3 , dan valt het niet moeielijk de waar- 

 heid der bedoelde wet hieruit af te leiden. 



Heeft men twee snaren op den sonometer gespannen , dan hebben 

 zij gelijke lengte. Is de spanning zoo geregeld , dat zij gelijk gestemd 

 zijn, dus denzelfden toon geven, en strijkt men den eenen aan, dan 

 kan men zich reeds met het oog overtuigen , dat de andere insgelijks 

 in trilling is geraakt. 



Om deze waarneming met het oog door die met het oor te beves- 

 tigen, heeft men de eerst aangestreken snaar slechts schielijk tot 



6 



