82 TETS OVER HAKMOXTSCHE TONEN. 



zwijgen te brengen, te dempen, door ei' bijv. den vinger opteleggen, 

 want dan blijft men denzelfden toon zeer duidelijk hooren, en die 

 wordt nu voortgebracht door de snaar, die niet is aangestreken. Daar- 

 mede is voor dit geval dan ook de tweede wet aangetoond. 



Ter verklaring van dit verschijnsel zegt h. helmholtz in "Die Lehre 

 von den Tonempjïndungen" o. a. het volgende : "Dit verschijnsel vertoont 

 zich bij al zulke lichamen , die , als zij door de eene of andere oorzaak 

 in slingerende beweging gebracht zijn, eene min of meer lange reeks 

 van slingeringen volbrengen , voor zij weer tot rust komen. Als zulke 

 lichamen namelijk door uiterst zwakke, maar met geregelde tusschen- 

 poozen zich herhalende stooten getroffen worden, waarvan ieder op 

 zichzelf veel te gering is om het lichaam merkbaar in slingerende 

 beweging te brengen, dan kunnen toch zeer sterke en wijde slingerin- 

 gen van het genoemde lichaam ontstaan, als de tusschenpoos, waarna 

 die zwakke stooten wederkeeren , nauwkeurig overeenstemt met het 

 tijdsverloop, waarin ieder zijner slingeringen plaats grijpt. Is die over- 

 eenstemming echter niet volkomen , dan ontstaat er slechts eene geringe 

 of geheel onmerkbare beweging. 



Dergelijke periodieke stooten nu zijn gewoonlijk afkomstig van een 

 regelmatig slingerend of trillend lichaam, en na eenigen tijd roepen de 

 trillingen van dit lichaam die van het tweede te voorschijn. Onder 

 deze omstandigheden noemen wij het verschijnsel medetrillen of mede- 

 klinken. De trillingen kunnen zoo snel zijn , dat zij geluid veroorzaken ; 

 zij kunnen echter ook zoo langzaam zijn , dat zij in het oor geene ge- 

 waarwording tot stand kunnen brengen ; dit verandert niets aan het 

 wezen der zaak. Het medeklinken is een bij de toonkunstenaars wel- 

 bekend verschijnsel. Als bijv. de snaren van twee violen nauwkeu- 

 rig gelijk gestemd zijn , en men de eene aanstrijkt , geraakt ook de 

 gelijknamige snaar der andere viool in trilling. Het eigenaardige 

 van het verschijnsel laat zich echter beter verklaren bij zulke voor- 

 beelden, waarbij de trillingen of slingeringen langzaam genoeg zijn, 

 om haar verloop in de afwisselende phasen nauwkeurig te kunnen 

 waarnemen." 



Vervolgens beschouwt H. als voorbeeld eene torenklok , zoo zwaar , 

 dat do sterkste man haar nauwelijks uit haar evenwichtsstand kan 

 brengen, als hij er met alle kracht tegen duwt. Zulk eene klok nu 

 kan door een man, door een knaap zelfs, als hij bij tusschenpoozen , 

 die met hare slingeringen nauwkeurig overeenstemmen, aan het touw 



