IETS OVER HARMONISCHE TONEN. 83 



trekt , langzamerhand in krachtige , slingerende beweging gebracht en 

 gehouden worden. 



En zoo gaat het ook met de beide snaren op den sonometer. Haar 

 trillingstijd is , zijn zij goed gestemd , volkomen gelijk. De trillende 

 beweging der eene snaar deelt zich door tusschenkomst der lucht, 

 maar vooral door die der beide steunpunten , spoedig aan de andere 

 mede, in zoodanige mate, dat zij nog eenigen tijd voortduurt, nadat 

 men de eerste snaar gedempt heeft, en daarna langzamerhand vermin- 

 dert en ophoudt. 



Om het derde der bovengenoemde verschijnselen waar te nemen kan 

 men zich o. a. bedienen van de daartoe door helmholtz uitgedachte 

 resonatoren of klankbollen, dat zijn holle kogels van metaal of van 

 glas, waarin juist tegenover elkander twee openingen zijn. De grootste 

 dezer openingen dient om de lucht in den bol met de omringende lucht 

 in gemeenschap te stellen ; de kleinste , die zich in een eenigszins uit- 

 stekend gedeelte bevindt, dat bij het gebruik in den uitwendigen 

 gehoorgang , dus in het oor , gestoken wordt , dient om de lucht in 

 den gehoorgang met die in den klankbol in verbinding te brengen. 

 Naarmate van de afmetingen van den bol en de wijdte der grootste 

 opening heeft de luchtmassa in den bol een zekeren trillingstijd, en zij 

 geraakt op de bij de vorige wet beschreven wijze in eene krachtige 

 trillende beweging , zoodra door eenig instrument een toon wordt voort- 

 gebracht , die juist denzelfden trillingstijd heeft. Daar deze trillingen 

 door de lucht in den gehoorgang aan het trommelvlies , dat den gehoor- 

 gang aan het einde afsluit , medegedeeld worden , maakt de bewuste 

 toon , al worden op hetzelfde oogenblik eene menigte andere voortge- 

 bracht en al is hij betrekkelijk zwak, toch een levendigen indruk, 

 waardoor 1 hij gemakkelijk onderscheiden en waargenomen wordt. 



Zoo als uit deze beschrijving blijkt, kan met één klankbol slechts 

 één toon van bepaalde hoogte waargenomen worden. Heeft men nu 

 eene reeks van deze resonatoren, die zoodanig gestemd zijn, dat de 

 trillingsgetallen der tonen , met welke zij medeklinken , zich verhouden 

 als de getallen 1 , 2,3,4, enz. ; heeft men ook eene snaar zoo gestemd , 

 dat haar toon de eerste is van deze reeks , zoodat ook de eerste der 

 resonatoren met dien toon medeklinkt , en houdt men nu , terwijl de 

 snaar, dicht bij een harer uiteinden aangestreken, geluid geeft, beur- 

 telings de verschillende resonatoren der re'eks aan het oor, terwijl 

 men het andere oor dichtsluit, dan merkt men op, dat niet alleen de 



