IETS OVEH HARMONISCHE TONEN. 85 



uitklinken, den tweeden en vooral den derden toon met het ongewa- 

 pende oor op te merken. Er is echter - nog eene andere gewaarwording, 

 die door de samengesteldheid van den toon bepaald wordt, namelijk 

 het timbre of de klank. Als wij dezelfde snaar, die voor de vorige 

 proef diende, in het midden tusschen vinger en duim aanvatten, uit 

 haar evenwichtsstand trekken en plotseling loslaten , vernemen wij 

 een toon, die met den vorigen in hoogte volkomen overeenstemt, 

 maar die in klank veel verschilt. Door op deze wijze de snaar in be- 

 weging te brengen , verhindert men al die trillingswijzen , waarbij het 

 middelpunt der snaar een knooppunt is , waardoor de 2^ 4<le 6de toon 

 enz. uit de samenstelling, uit het mengsel verdwijnen. Ten gevolge 

 dezer gewijzigde samenstelling ontstaat dus het verschil in klank. 

 Naarmate van de plaats waar , de wijze waarop , en de hoedanigheid 

 van het voorwerp , waarmede eene snaar aangestreken of aangeslagen 

 wordt , ontstaan verschillen in klank , waardoor deze nu eens meer , 

 dan eens minder schoon en aangenaam is ; want deze verschillende 

 handelwijzen veroorzaken wijzigingen in de samenstelling der reeks, 

 die bestaan of in het geheel wegvallen van sommige tonen, of in 

 het versterken of verzwakken van enkele daarvan. Daaraan is het toe 

 te schrijven, voor een deel ten minste, dat dezelfde viool zoo geheel 

 anders klinkt in de hand des meesters dan in die des leerlings. Daar- 

 aan hoofdzakelijk is het toe te schrijven dat de klank van het eene instru- 

 ment zooveel verschilt van dien van het andere. In deze tonen alzoo 

 is door helmholtz de lang te vergeefs gezochte verklaring gevonden 

 van een verschijnsel, dat, van oudsher bekend, steeds raadselachtig en 

 geheimzinnig gebleven was. Tot voor weinige jaren toch was geen 

 bevredigend en afdoend antwoord gegeven op de vraag : Waardoor 

 ontstaat het timbre? Waardoor is de klank eener clarinet zoo geheel 

 anders dan die eener fluit, en deze weer dan die eener viool, enz.V 



En in menig ander opzicht hebben deze bijkomende tonen eene 

 beteekenis erlangd, die men nauwelijks kon vermoeden, gelijk in het 

 vervolg nog eenigszins blijken zal. 



Aan al de tonen der reeks tezamen heeft men den naam van 

 harmonische tonen gegeven, aan den eersten dien van grondtoon, aan 

 de overige dien van boventonen. De vierde harmonische toon is dus de 

 derde boventoon van den grondtoon. Opmerkelijk is het dat , bij alle 

 gebruikelijke muziekinstrumenten, de boventonen, die den grondtoon 

 vergezellen , tot de harmonische reeks behooren en dat bij die instru- 



