IETS OVER HARMONISCHE TONEN. 87 



15 



} 9, enz. geei't, dan zijn de tonen: 3,*6, 9 toch ook begrepen in 



Li 



de toonreeks der tweede snaar, en de mogelijkheid, dat zij medeklinkt, 

 moet derhalve toegegeven worden. Twijfelachtig intusschen blijft het 

 bij al deze redeneeringen nog of onze opvatting der besproken ver- 

 schijnselen juist genoeg is, om daaruit genoemde gevolgtrekkingen te 

 mogen afleiden , en is dit al het geval , dan is het nog onzeker of de 

 afgeleide, de te verwachten verschijnselen krachtig en sprekend genoeg 

 zullen zijn om gehoord of gezien , om waargenomen te kunnen worden. 

 Deze twijfel kan alleen door feitelijk onderzoek opgeheven worden. 

 Wij zullen daarom de proefnemingen beschrijven , waaraan wij meenen 

 het recht te ontleenen om onze beide vragen bevestigend te beant- 

 woorden. Die proeven zijn overigens eenvoudig genoeg en eigenlijk in 

 de gestelde vragen reeds vrij duidelijk aangewezen. Daartoe diende 

 de meer genoemde sonometer. Twee daarop gespannen snaren werden 

 nauwkeurig gelijk gestemd , zoodat als zij tezamen klonken geene 

 stooten of zwevingen te bespeuren waren en na het dempen der eene 

 de andere krachtig naklonk. ' Deze juiste stemming is voor het wel- 

 slagen een onmisbaar vereischte. De eene snaar werd nu op het mid- 

 den , een derde , een vierde , enz. ondersteund , aangestreken en beide 

 deelen der snaar terstond weer gedempt. In ieder geval hoorde men 

 denzelfden toon der aangestreken snaar duidelijk genoeg naklinken om 

 zelfs op eenigen afstand door verschillende personen gehoord te wor- 

 den. Van waar was deze toon afkomstig? Van de aangestreken snaar, 

 welker beweging verhinderd werd, natuurlijk niet. Dus of van de 

 andere snaar, of van den klankbodem, het kastje met de daarin aan- 

 wezige lucht. Werd echter ook de niet aangestreken snaar op dezelfde 

 wijs als de andere gedempt, dan vernam men niets. Zij dus was de 

 oorzaak van den naklinkenden toon. Dit bleek nog nader door op die 

 snaar in de knoopen en buiken lichte papierstrookjes te plaatsen , 

 want deze werden in de buiken op de bekende wijze afgeworpen, ter- 

 wijl zij in de knoopen hunne plaats behielden. Hiertoe waren een of 

 twee streken met den strijkstok voldoende , als het aangestreken deel 

 der andere snaar de helft, een derde of een vierde was. Het mislukte 

 bij kleinere deelen, maar daar gebeurde het toch weer, als dat deel 

 in het midden uit zijn eveuwichtsstand getrokken en daarop plotse- 

 ling losgelaten werd. De uitslag van dit onderzoek was alzoo niet 

 twijfelachtig. Met het oog op de tweede vraag werd nu op nieuw de 



