IETS OVER HARMONISCHE TONEN. 89 



toon een geheel anderen te vernemen , van eene snaar , die men niet 

 aangeroerd heeft. Is de proef eenige malen herhaald en daardoor de 

 oplettendheid in de aangewezen richting gebracht , dan wordt het dem- 

 pen der eerste snaar zelfs overbodig. Dan hoort men even nadat de 

 eerste toon ontstaan is, tegelijkertijd met toenemende duidelijkheid den 

 tweeden. Personen, wien het met het gebruik van resonatoren niet 

 terstond gelukte harmonische tonen waar te nemen, merkten ze bij 

 deze proeven dadelijk op. 



Eenige beteekenis verkrijgen de laatste proeven wellicht in verband 

 met helmholtz's theorie van de klankverwantschap , als grondslag voor 

 de samenstelling der toonschaal. De plaats , waarover wij hier mogen 

 beschikken , laat niet toe die uitvoerig uiteen te zetten en toe te lich- 

 ten. Daarom slechts een enkel woord hierover. 



Toonschalen bestonden er reeds lang voordat de meerstemmige of 

 harmonische muziek bekend was; derhalve moet haar oorsprong niet 

 in de eischen der harmonie, maar in die der melodie gezocht worden- 

 De muziek zal in het algemeen uitdrukking geven aan stemmingen, 

 bewegingen desgemoeds, die van allerlei aandoeningen het gevolg zijn. 

 Opdat de melodie eene beweging uitdrukke , waarvan het karakter voor 

 den hoorder licht , duidelijk en zeker te herkennen is , moeten de schre- 

 den dezer beweging, hunne snelheid en grootte voor zijne waarneming 

 nauwkeurig af te meten zijn. De beweging der melodie is verandering 

 van toonhoogte in den tijd. Zoowel de afwisseling der toonhoogte als 

 de voortgang in den tijd moet dus regelmatig volgens vastbepaalde 

 trappen plaats hebben. Wat den tijd betreft , zal niemand dit tegen- 

 spreken , maar ook voor de toonhoogte is dit waar. Van eene melodie 

 vernemen wij de afzonderlijke gedeelten na elkander, wij kunnen ze 

 niet alle tegelijk waarnemen , niet naar welgevallen , als bij andere 

 kunstwerken , onze opmerkzaamheid van het eene deel naar het andere, 

 voor- en achterwaarts verplaatsen , daarom blijft er voor een duidelijk 

 en zeker afmeten geen ander middel over dan het gebruik van vaste 

 toontrappen. Eene rij dier vaste toontrappen is de toonladder. Als de 

 wind huilt en zijne toonhoogte in onmerkbare overgangen, zonder 

 sprongen, rijst en daalt, verliezen wij het middel om de latere gelui- 

 den met de vroegere te vergelijken, en het geheel maakt een verwarden , 

 onaangenamen indruk. Eene toonladder moet er dus zijn. Maar uit 

 welke tonen moet zij bestaan? Welke tonen uit de onafgebroken 

 reeks der tallooze tonen , die menschenstemmon bijv, voortbrengen 



