100 IETS OVER DE REKENKUNDE IN DE OUDSTE TIJDEN. 



telwoorden te vormen , vrij wel overal op dezelfde wijze geschieden , 

 zoodat bijv., zoowel in den naam voor x -f- 3 als in dien voor 3a-, 

 de namen voor drie en x te herkennen waren , en wel in beide op ver- 

 schillende wijze; en inderdaad heeft dit, op eene enkele uitzondering 

 na, overal plaats gehad. In alle talen gevoelde men de behoefte om 

 eenvoudige namen te geven aan de termen der schaal , waartoe men 

 niet zelden de namen van onbepaalde hoeveelheden als "menigte", 

 "hoop" zal hebben gekozen. Zoo zijn op het accent na de namen voor 

 "tienduizend," en voor "eene groote menigte" in het Grieksch dezelfde. 

 Het getal van termen der schaal , die men elk voor zich benoemde , was 

 in den beginne niet groot, en is vermoedelijk met het gebruik zelf uitgebreid 

 geworden. In de verschillende Indogermaausche talen is eene onmisken- 

 bare overeenstemming tusschen de telwoorden van 2 tot 9 , voor tien en 

 honderd, terwijl die volstrekt niet bestaat voor het getal 1000, waar- 

 uit volgt , dat dit eerst na de scheiding dier talen is ontstaan. Slechts 

 bij weinige volken is men verder gegaan dan tot de derde term der 

 schaal. De Grieken hadden voor 10000 het woord puptoi. Bij de Europeesche 

 volken zijn de namen voor hoogere termen eerst langzamerhand gevormd. 

 Millioen, dat oorspronkelijk 10 tonnen gouds in het Italiaansch be- 

 teekende, werd eerst in het eind der 15 e eeuw als telwoord gebruikt. 

 De namen "billioen", "trillioen" zijn in het begin der 17 l ' eeuw uitgedacht 

 en eerst in de vorige eeuw door sterrenkundigen en wiskundigen alge- 

 meen gebezigd, terwijl het woord "milliard" eerst sedert eene halve 

 eeuw in de geldwereld optreedt. Het eenige volk dat, enkel uit eene 

 bijzondere neiging tot het onmetelijke , reeds van oudsher en veel ver- 

 der dan noodig was namen gaf aan de termen van de schaal, was 

 dat der Indiërs. In de Mahabharata, een volks-epos, lang voor de 

 Chr. jaartelling ontstaan, komen de namen voor van 10, 10 2 , 10 3 ... 

 tot 10' r , en Indische geleerden hebben dit, natuurlijk zonder eenig 

 practisch nut, nog veel verder voortgezet Niet alleen dat dit conse- 

 quent benoemen de Indiërs veel heeft geholpen bij het uitvoeren van 

 berekeningen , maar zij zijn daardoor vrij gebleven van leemten zoo 

 als die in onze taal bestaan, die geen afzonderlijke namen voor 10' 

 enlO 5 heeft, waardoor wij gedwongen zijn de vermenigvuldiging eener 

 term der schaal tot over het lOvoud voort te zetten en te spreken 

 van dertig- en vijfmaalhonderd-duizend. Dat veel 'afhangt van de ter- 

 minologie, bewijst de omslachtige en onduidelijke manier waarop bijv. 

 de beroemde adam riese nog in het begin der 16' le eeuw een getal 



