106 IETS OVER DE ItEKENKUNDE IN DE OUDSTE TIJDEN. 



splitst , waarbij in het algemeen de hoogere orde de lagere voorafgaat. 

 Alleen bij de Komeinen werd ook wel het getal gevormd door aftrek- 

 king van twee andere , waarbij dan het kleinst voorop kwam. De 

 Chineezen, die van boven naar beneden in kolommen schrijven, begin- 

 nen met het grootste ; de Phoeniciërs , die van rechts naar links schre- 

 ven , schreven den hoogsten term der schaal het meest rechts , en zoo 

 vervolgens. Bij het vormen der teekens voor de veelvouden der termen 

 der schaal, hetgeen zou moeten geschieden door samenstelling der 

 teekens X , C , M en de teekens van 1 tot 9 , is men het meest van de 

 theoretische eischen afgeweken, en het is juist daarin dat de ver- 

 schillende stelsels het meest van elkander afwijken. Bij sommige vol- 

 ken worden de cijfers van 1 tot 10 door de eerste letters van het alphabet 

 weergegeven, terwijl de volgende dienen om 10, 20, 30 .... 100, 

 200 , . . . . 900 aan te duiden. Bij andere worden de veelvouden van 

 X, C, M voorgesteld door herhaling van die teekens. Om het her- 

 haaldelijk neerschrijven te ontgaan, werden dan nog vaak bekortings- 

 teekens ingevoerd, bijv. in het Phoenicisch had men nog een afzonderlijk 

 teeken voor 20 , in het Grieksch duidde men vijfvouden eener term der 

 schaal aan door het teeken van dien term in dat van vijf te plaatsen. 

 Een ander stelsel is dat, waarbij men, om een zeker veelvoud eener 

 term der schaal te schrijven, bijv. een rc.voud , n schrijft vóór de term 

 der schaal. In dit stelsel zou bijv. achttien honderd vijf en zeventig 

 geschreven worden 1M8C7X5. Hoewel het meest overeenkomstig met 

 de spreektaal , werd dit stelsel slechts spaarzaam toegepast , misschien 

 wel daarom omdat het weinig voordeel opleverde , daar waar geen 

 teekens bestonden voor termen der schaal hooger dan M, en men dus 

 om grootere getallen uit te drukken als coëfficiënten grootheden zou 

 hebben moeten invoeren, die zelf samengestelde getallen zijn. Eene 

 schrede verder was het stelsel, waarin men den coëfficiënt van den term 

 der schaal neerschreef en daarboven een teeken om den rang van den 



C X 



term aan te duiden, bijv. driehonderd vijftig q k • Hier treedt voor het 



eerst het begrip der rangschikking naar de orde in de schaal op. De 

 Romeinen duidden vaak veelvouden van 1000 aan door boven den 

 coëfficiënt het teeken — te plaatsen , en de honderdduizendtallen door 

 dien coëfficiënt bovendien tusschen haakjes te zetten. Zoo is bijv. 

 (x) = X. 100000 = 1 000000. De Grieken , dié met hunne alphabetische 

 cijfers tot 900 gaan, duidden 1000 tot 9000 aan door aan de cijfers 



