DE TOETSSTEEN. 



Elk weet dat, om bij benadering de hoeveelheid zuiver goud in gou- 

 den voorwerpen te bepalen, gebruik wordt gemaakt van een zooge- 

 naamden toetssteen. Het is een zwarte steen , met gladde oppervlakte , 

 waarop goud , hetwelk daarover gestreken wordt , een streep achterlaat. 

 Door vergelijking met de kleur der strepen die daarop gouden naalden 

 van verschillend gehalte aan zilver of koper teweeg brengen, herkent 

 men bij benadering de hoeveelheid zuiver goud daarin. Dit berust 

 hoofdzakelijk hierop dat zuiver goud een zeer week metaal is, dat dus 

 een sterkere streep achterlaat dan zijne alliagen , die allen merkelijk 

 harder zijn. Op die wijze werd de toetssteen reeds in zeer oude tijden 

 gebruikt. Theophrastus, die drie eeuwen vóór Christus leefde, ver- 

 meldt dien reeds. Volgens hem werd hij gevonden in de rivier Timalus 

 in Lydië (de tegenwoordige Tomolitzi in Klein-Azië). Hij voegt er bij 

 dat die kant van den steen , welke door de zon beschenen was , voor 

 de beste tot herkenning van goud wordt gehouden , eene dwaling die 

 ook later door pliniüs is herhaald. Deze wist echter reeds dat dergelijke 

 steenen op meer dan ééne plaats worden aangetroffen. 



Sedert de scheikunde het salpeterzuur (ook wel "sterkwater"' genoemd) 

 en het koningswater (mengsel van zoutzuur en salpeterzuur) heeft leeren 

 bereiden, is men in staat de toetsing nog met meer zekerheid te doen 

 dan de ouden dit vermochten. Salpeterzuur alleen lost namelijk het 

 zilver en koper op , maar niet het goud , dat dus achterblijft , terwijl 

 koningswater ook het goud oplost. 



Omtrent de mineralogische geaardheid van den toetssteen zijn ver- 

 schillende meeningen geopperd. Sommigen beschouwden hem als een 

 soort van vuursteen, anderen als een jaspis, nog anderen als kiezel- 

 schiefer. Zelfs zijn er geweest die er een soort van basalt, van porphier 



