DEK ORGANISCHE NATUUR. 205 



groot geheel beschouwd, dan het door tallooze kleinigheden benevelde 

 niikroskopische oog van den natuurkundige. 



Al mogen goethe's physische onderzoekingen en beschouwingen om- 

 trent de kleurenleer derhalve slechts op geringe wetenschappelijke 

 waarde aanspraak kunnen maken, zoo is zulks met zijne botanische 

 en osteologische onderzoekingen en beschouwingen in geenen deele het 

 geval; deze hebben integendeel eene zoo hooge waarde, en met zulk 

 eene reuzenschrede ijlde hij daarin zijne tijdgenooten voorbij , dat van 

 do toenmalige natuurkundigen slechts zeer enkelen hem begrepen en 

 zelfs van de tegenwoordige zeer velen zijn standpunt nog lang niet 

 bereikt hebben. Want in de organische natuurwetenschappen is het 

 slechts zelden mogelijk, om dadelijk van den beginne af aan van een 

 onomstootelijk vasten, wiskundigen grondslag uit te gaan, maar bij 

 haar berust de vooruitgang vooral op de vergelijking van verwante 

 reeksen van verschijnselen en op het combineeren der talrijke afzon- 

 derlijke waarnemingen, ook al zijn deze nog niet geheel volledig, om 

 daardoor tot algemeene wetten op te klimmen. Terecht zegt Professor 

 cohn ("Botanische Probleme", "Deutsche Rundschau", I,p. 86): "Wan- 

 neer wij het uitgangspunt der moderne plantenkunde , die eigenlijk 

 het werk van een geheele generatie is, aan den naam van een enkel 

 man willen vastknoopen , dan weet ik geen beteren dan dien van goethe." 

 En in de dierkunde zijn zijn verdiensten niet geringer. Door zijn wervel- 

 theorie van den schedel en door zijne ontdekking van de tusschen- 

 kaaksbeenderen bij den mensch verdient goethe evenzeer als door 

 zijne botanische beschouwingen een der eerste eereplaatsen onder de 

 baanbrekers der moderne natuurbeschouwing, onder de voorloopers 

 van darwin en wallace. 



De groote gedachte, waardoor goethe een volkomen hervorming der 

 organische natuurwetenschap voorbereidde, was het denkbeeld van 

 ontwikkeling. Voor hem lag het eigenlijk wezen van planten , dieren 

 en menschen niet in den onveranderlijken vorm, hoe kunstig samen- 

 gesteld die moge schijnen, en evenmin in het spel der mechanische 

 krachten, waarvan de voortdurende werking de levensverschijnselen 

 doet ontstaan , maar hij zag in elk organisme een ontwikkelingsproces , 

 dat op het oogenblik van zijn ontstaan aanvangt en het een reeks 

 van ontwikkelingstoestanden doet doorloopen, tot het eindelijk weder 

 te gronde gaat. Even als het leven der volken niet te begrijpen is 

 zonder de kennis der geschiedenis , even als wij een mensch niet juist 



