DER ORGANISCHE NATUUR. 211 



De zoo lang miskende beteekenis van goethe voor de natuurweten- 

 schap is in den nieuweren tijd vooral aan het licht gebracht door 

 helmholtz (Ueber goethe's naturwissenschaf Metten Arheiten, in de Kieler 

 Monatschrift für Wissenschaft und Literatur, 1853, I, p. 383), oskar 

 schmidt (goethe's Verhdltniss zu den organischen Naturioissenschaften , 

 Jena 1853), g. h. lewes (goethes Leben und Schriften, uit het Engelsch 

 in het Duitsch vertaald door j. frese, Berlijn, 1858, verreweg de 

 beste biografie van goethe), ruüolf virchow (goethe als Naturforscher, 

 1861) en ernst haeckel. Deze laatste handelt daarover vrij uitvoerig 

 in zijne Natürliche Schöpfungsgeschichte , doet in zijne Generelle Mor- 

 phologie der Organismen elk boek en elk hoofdstuk door een aan goethe 

 ontleend motto voorafgegaan, en noemt in zijn laatste groote algemeene 

 werk, de Anthropogenie , waarvan de eerste uitgaaf in 1874 verscheen 

 goethe de profeet van de afstammingstheorie. 



Door zijne morphologische studiën kwam goethe tot onderzoekingen 

 over de "vorming en vervorming van organische naturen" {Bïldung 

 und Umbüdung organischer Maturen), die hem tot algemeene denkbeelden 

 omtrent de afstamming en bloedverwantschap der verschillende orga- 

 nismen brachten , welke aan die der tegenwoordige moderne natura- 

 listen zeer nabij kwamen. Hij werkte die denkbeelden echter geens- 

 zins, gelijk lamarck, tot een wetenschappelijk stelsel uit, maar men 

 vindt ze in groot aantal hier en daar in zijne werken verstrooid , 

 vooral in zijne artikelen zur Morphologie. Zoo zegt hij onder anderen: 

 "Dit zouden wij derhalve gewonnen hebben, dat wij onbeschroomd 

 zouden durven beweren , dat alle meer volkomen organische naturen , 

 waaronder wij visschen , amphibiën , vogels , zoogdieren en aan het 

 hoofd der laatsten den mensch zien, allen volgens één oorspronkelijk 

 model ("Urbild") gevormd zijn, dat slechts in zijn zeer bestendige dee- 

 len meer of minder heen en weder wijkt , en zich nog dagelijks door 

 voortplanting tot andere en meer volkomene vormen ontwikkelt (aus- und 

 itmbildet, 1796); en op een andere plaats (in 1807 geschreven): "Als 

 men planten en dieren in hun minst volkomen toestand beschouwt, 

 dan zijn zij nauwelijks te onderscheiden. Zoo veel echter kunnen wij 

 zeggen , dat de zich uit een nauwelijks te scheiden verwantschap al- 

 lengs als planten en dieren ontwikkelende schepsels in twee tegenover- 

 gestelde richtingen volkomener worden , zoodat ten laatste de plant 

 zich in den boom blijvend en stijf, en het dier zich in den mensch 

 tot de hoogste bewegelijkheid en vrijheid verheerlijkt." 



14 



