DER ORGANISCHE NATUUR. 213 



beschouwing van elk organisme en werpt licht op de trapsgewijze op- 

 klimming van het onvolkomene tot het volkomene." 



Eerst de ontwikkelingstheorie heeft de dier- en plantkunde van een 

 dorre opeensomming van feiten tot een werkelijke wetenschap verheven. 

 Ook goethe zag dit in , al kende hij natuurlijk de latere onderzoekin- 

 gen en beschouwingen van darwin en wallace ook niet, waardoor de 

 ontwikkelingstheorie eerst een vasten grondslag gekregen heeft. "Als 

 een weten rijp is om wetenschap te worden", zegt goethe , "dan moet 

 noodzakelijk een krisis ontstaan ; want dan openbaart zich het verschil 

 tusschen hen, die het afzonderlijke scheiden en gescheiden behandelen, 

 en hen, die het Eilgemeene op het oog hebben en gaarne het bijzon- 

 dere daaraan zouden willen vastknoopen en er tusschenvoegen." Wat 

 hij hiermede op het oog had , blijkt , wanneer hij in zijn Philosophie 

 Zoologique par Mr. geoffroy st. hilaire zegt: "cuvier werkt onver- 

 moeid , onderscheidende , de voorwerpen zijner studie nauwkeurig be- 

 schrijvende, en verkrijgt daardoor heerschappij overeen onmetelijke 

 breedte. Geoffroy st. hilaire daarentegen bestudeert in stilte de 

 analogiè'n der schepselen en hun geheimzinnige verwantschappen ; de 

 eerste komt van het afzonderlijke tot een geheel , waarvan hij het 

 bestaan wel is waar vooronderstelt, maar dat hij als aan onze kennis 

 onttrokken beschouwt; de laatste gloeit in zijn binnenste van verlan- 

 gen naar het geheel ("hegt das Ganzen im innern Sinne") , en leeft 

 in de overtuiging dat het afzonderlijke zich daaruit allengs ontwik- 

 kelen kan." 



Zijn standpunt tegenover de bloot empirische naturalisten, die ge- 

 heel blijven staan op het standpunt hunner afzonderlijke zinnelijke 

 waarnemingen, die waarneming op waarneming hoopen , zonder te 

 trachten door combinatie daarvan en door wijsgeerige bespiegeling tot 

 de algemeene oorzaken er van op te klimmen ', kenschetst goethe o. a. 

 in de volgende uitspraken: 



"Wie 't levende wil leeren kennen en beschrijven, 

 Zoekt eerst den geest er uit te drijven; 



' De ware wijsbegeerte kent een andere inductie dan de inductie per enumerationem 

 simplicem, dan een bloote optelling van feiten zouder groepeering of combinatie ervan. 

 Een empirie, die nooit verder komt dan het bijzondere, verdient noch den naam vau 

 wetenschap, noch dien van philosophie I 



