214 over goetiie's verdiensten ai.s onderzoeker 



Hij heeft de deelen dan iu zijne hand. 



Alleen ontbreekt, helaas, de geestelijke band!" 



"Om in 't oneind'ge u te vinden 



Moet ge onderscheiden en daarna verbinden". 



"Geen verschijnsel verklaart zich uit zichzelve ; slechts vele, te za- 

 men overzien en stelselmatig gerangschikt , geven ten laatste iets , dat 

 voor theorie zou kunnen gelden". 



"De wijsgeer zal zeer spoedig ontdekken, dat zich de waarnemers 

 zelden tot een standpunt verheffen, waaruit zij zoovele in belangrijke 

 betrekking tot elkander staande zaken overzien kunnen". 



"Een waarneming , die uit verscheidene andere bestaat , is blijk- 

 baar van eene hoogere soort. Zijn arbeid in te richten ("los zu arbeiten") 

 op het verkrijgen van zulke waarnemingen van hoogere soort, houd ik 

 voor den hoogsten plicht van den natuuronderzoeker". 



Uit al het voorgaande mogen wij het besluit trekken, dat goethe , 

 al heeft hij ook niet , gelijk vele andere naturalisten , dikke deelen met 

 beschrijvingen van dier- en plantvormen nagelaten , al was hij wellicht 

 geen grondig kenner van dat mengelmoes van allerlei afzonderlijke 

 systematische en anatomische bijzonderheden, waarvan onze dier- en 

 plantkundige litteratuur wemelt, al heeft hij geen boeken vol geschre- 

 ven over de naïve vraag, of de eene of andere dier- of plantvorm 

 een soort dan wel een ras of eene verscheidenheid is , al heeft hij zich 

 zelfs ook nu en dan (zooals in zijn kleurenleer) vergist , toch niet 

 slechts als een groot dichter, maar ook als een groot natuuronder- 

 zoeker vereerd verdient te worden ; want hij , die rusteloos en koen in 

 de geheime binnenkameren der natuur zocht door te dringen , hij , 

 wiens diepzinnig verstand het innerlijk en eigenlijk wezen der ver- 

 schijnselen van het toevallige wist te scheiden , hij , wiens dichterlijke 

 geest met prophetischen blik het standpunt der natuuronderzoekers 

 van zijnen tijd voorbij ijlde en als het waro bij ingeving tot de alge- 

 meene oorzaken der door deze laatsten waargenomen afzonderlijke feiten 

 opklom, stond wetenschappelijk oneindig hooger, dan die, helaas nog 

 lang niet geheel uitgestorven bent van louter beschrijvende naturalis- 

 ten , door haeckel eigenaardig museum-zoölogen en herbarium-botanici 



