230 FLUITENDE ECHO'S. 



rivier uitstrekkende grasvelden, zoogenaamde uiterwaarden, die bij 

 hoogwater onderstaan en aan de landzijde door den rivierdijk begrensd 

 worden. Niet ver van mij , ongeveer 150 meters stroomopwaarts , liep 

 een andere dijk, in bet verlengde van de IJselbrug, dwars over de 

 uiterwaard been. Deze dijk was afgebroken door een doorlaatbrug , 

 die zeker wel 150 meters lang was. Andere voorwerpen, boomen of bui- 

 zen , waren binnen den naasten omtrek niet te zien. Ik begreep , dat 

 deze brug het ratelend geluid veroorzaken moest. Elk dor dikke palen, 

 waarop zij rustte, en er waren er zeker een paar honderd, moest de 

 krachtige luchttrillingen terugwerpen , door de stoomhei opgewekt , en 

 de bron worden van een echo. T)e afstanden van den heitoestel naar die 

 verschillende palen, en van deze naar mijn oor, waren echter zeer 

 onderscheiden in lengte. De echo's kwamen dus niet tegelijk , maar 

 achter elkaar in een zeer kort tijdsbestek van nog geen seconde. De 

 juistheid dezer verklaring laat geen twijfel over. ' 



Dat echo gevende lichamen nog veel geringer in breedte kunnen zijn 

 dan de palen eener brug, bleek mij duidelijk uit de volgende waarne- 

 ming. Op een hooge kale heide achter het schoone Geldersche Eozen- 

 daal bevindt zich ergens een zeer lange rij schrale dunne berkenboomp- 

 jes , onderling zoowat 4 meters uiteen staande. In den zomer van 1874 

 was ik eens in de nabijheid van die plek , toen er een voerman naderde 

 en met zijn zweep herhaalde malen klapte. Ook hier vernam ik telkens 

 de mij toen reeds van ouds bekende ratelende echo's. Later liet ik 

 andere personen op die plaats het verschijnsel hooren. Een klap in de 

 handen was sterk genoeg om het op te wekken. Bij een andere ge- 

 legenheid bespeurde ik het zelfs bij een ijzeren tuinhek, waarvan de 

 ronde spijlen geen 15 millimeters dikte bezaten. 



Het verschijnsel, dat andrew french, voor zoover ik weet , het eerst 

 bekend maakte, werd door mij en een paar mijner vrienden ongeveer 

 in 1865 opgemerkt. Wij hadden meermalen, als wij langs de zuidzijde 

 der Martinikerk te Groningen gingen, na eiken eenigszins luiden voet- 

 stap op de straatsteenen , vooral op den hardsteenen rand van de trot- 

 toirs , een fluitend geluid gehoord , soms zoo sterk , dat het vanzelf de 

 aandacht wekte. Langs die kerk loopt een uit rechte houten latjes be- 



1 Na het gereed komen der vaste ijzeren brug zijn dijk, doorlaat- en IJselbrug weg- 

 genomen. 



