OVER DEN RADIOMETER VAN CROOKES. 257 



van 0,0000115 gram op de zwart gemaakte zijde bestaat, als deze 0,1 ° C 

 warmer is dan het achtervlak van het schijfje en het glas, hetgeen 

 zeer na overeenkomt met het bedrag van 0,00001 , door crookes 

 proefondervindelijk verkregen. ] 



De proefnemingen en beschouwingen van beide geleerden leveren ge- 

 wis zeer krachtige argumenten op tegen de stelling van crookes. Maar, 

 ofschoon ik zelf het er voor houde dat het omdraaien der wiekjes in 

 den radiometer aan de tusschenkoinst van eene of andere middenstof 

 in den bol moet worden toegeschreven, is daardoor, naar mijne be- 

 scheiden meening, geenszins het afdoend bewijs geleverd , dat de warmte- 

 of lichtstraal geen mechanische werking op de blaadjes te weeg brengt. 

 De proefneming van Dr. neesen in darapkringslucht toont overtuigend 

 aan, dat luchtstrooming de oorzaak van de beweging is; maar zoude 

 men niet kunnen vragen : of deze niet eene zwakke mechanische wer- 

 king van de warmte belet , die zich alleen in het ijdel kan vertoonen 

 en als afstooting openbaren, doch door de krachtige luchtstrooming 

 in de met lucht gevulde ruimte wordt overheerscht , en daardoor eene 

 schijnbare aantrekking te zien geeft ? De warmte zoude dan alleen eene 

 terugstootende werking behouden, door eenige geleerden daaraan toe- 

 geschreven. 



Het komt mij voor, dat de beschouwing van stoney ook tot eenige 

 bedenking aanleiding geeft. Deze gaat bij zijne berekening van de 

 stelling uit , dat er in het beste vacuüm , door den mensch te ver- 

 krijgen , nog eene spanning van gas enz. van 0,1 mm. plaats vindt , 

 terwijl volgens regnault de spanning van kwikdamp bij 0° C. slechts 

 0,02 mm. en bij 50° C. 0,11 mm. bedraagt. Verder stelt de schrijver het 

 temperatuursverschil op 0,1" C. tusschen het zwarte schijfje en het glas. ' : 



Ik geloof gaarne , dat de spanning van 0,1 mm. in den radiometer 

 bestaat. Maar zou crookes door zijne geroemde Sprengelsche luchtpomp 



1 Zie het opstel ''Weighing a beam of Light" in de Engineering, van 18 Feb. 1876, 

 en een opstel van dklahaye, onder den titel van "Le poids de la lumière", iu de Revue 

 in dustr lelie, 1876. 



2 Men zie verder een opstel van stoney, in de Phil. Magazine, 1868, blz. 132: 

 "Ou the internal uiotions of gazes" etc. , waariu de schrijver als waarschijnlijk aanneemt , dat 

 in het zoogenaamde ijdel van onze beste luchtpoinpen nog een honderdmilliocn maal 

 dnizendmillioen luchtmoleculen aanwezig zijn, zoo dicht op één gepakt, dat er 60 naast 

 elkander komen in de golflengte van het oranjelicht , d. i. : in eene lengte van 

 0,000583 mm. 



