EN DAT VAN STEMVOEKEN IN HET BIJZONDER. 275 



Om nu zulk een stalen sternvork te maken en op den gewilden toon 

 te brengen, werd zij aanvankelijk te laag van toon gemaakt en dan 

 voorzichtig afgevijld, tot dat haar toon bij het aanslaan of aanstrijken, 

 op het gehoor af, de toon was van de stemvork die men als grondslag 

 aannam. Maar door die behandeling en door dat vijlen en bewerken, 

 werd de vork iets warmer, en daardoor haar toon lager, dan wanneer 

 zij later afkoelde. Na die bewerking was de stemvork dus iets, hoezeer 

 onmerkbaar, te hoog; met de copie van deze vork had hetzelfde plaats, 

 en zoo werd de verhooging na verloop van tijd merkbaar, en ging 

 zij steeds voort. 



Dan heeft de militaire muziek hieraan ook grootendeels schuld. Door 

 haar zijn de koperinstrumenten veel meer in gebruik gekomen en ver- 

 beterd; in de orkesten worden veel meer koperinstrumenten gebezigd 

 dan vroeger; hoe hooger toon hoe krachtiger geluid; en dit kwam 

 overeen met de eischen van krijgshaftige muziek. Door de betere con- 

 structie der koperen instrumenten en door de vorderingen der weten- 

 schap , kan nu echter ook aan die eischen voldaan worden , zonder de 

 buitengewoon hooge stemming, die allengs heeft plaats gevonden. 



Eindelijk ligt er in den menschelijken aard een zeker streven naar 

 hooger, naar het bereiken van het moeilijkste, iets excelsiors-achtig ; 

 ook hieraan mag wellicht de steeds hoogere stemming worden toe- 

 geschreven. 



Het gevolg van dit alles was, dat hooge. tenor- en sopraanstemmen 

 al zeldzamer en zeldzamer werden , dat de stemmen spoediger versleten 

 en dat zangers op enkele plaatsen, zooals te Eijssel, waar het orkest 

 van de opera boven allen hoog was, zich niet meer op hun gemak 

 gevoelden. 



Reeds in de eerste helft dezer eeuw , omstreeks 1840 , stelde marloie 

 zich voor, de zaak wetenschappelijk te onderzoeken. Hij wendde zich 

 tot de directie der Fransche opera, om de daar als grondslag aange- 

 nomen stemvork te mogen onderzoeken. Hij kwam te ongelegener tijd; 

 men was bezig eene nieuwe opera in te studeeren , en bekreunde zich 

 niet om wetenschappelijke onderzoekingen. Marloie bleef aandringen, 

 men verwees hem naar de conciërge. Deze herinnerde zich wel het 

 bestaan van een stemvork, doorzocht den geheelen rommel — en een 

 opera-rommel zegt heel wat — doch hij vond niets ; het bleef bij de traditie. 



Bij gebrek aan een officieel stuk wendde lissajoüs zich in 1856 tot 

 de eerste violen en vond dat de A van het orkest 898 trillingen in 



18 



