278 IETS OVEU HET IJKEN IN HET ALGEMEEN, 



nu stem vorken gecontroleerd en afgeleverd , die deze A aangeven en 

 die gewaarmerkt worden door een stempel, een ijkmerk, op het bovenste 

 eindvlak van één der beenen. 



Wel is het te betreuren dat deze stemming nu niet meer algemeen 

 wordt aangenomen, doch het schijnt dat de groote kosten verbonden 

 aan het vernieuwen der meeste blaasinstrumenten en dergelijke uit- 

 gaven meer , eene meer algemeene invoering in den weg staan ; maar 

 zooveel is toch gewonnen, dat door de vaststelling van de toonhoogte 

 in een land als Frankrijk , dat zich bovendien zoo gaarne als toongever 

 voordoet, nu wel een grens zal gesteld zijn aan eene verdere rijzing. 

 Vooral omdat men nu , met betere hulpmiddelen toegerust , niet meer 

 behoeft te vreezen voor eene rijzing van de achtervolgende copieën 

 van de officiëele stemvork. 



Laat ons nu zien hoe die controle geschiedt. 



Een geoefend oor kan veel , maar niet alles ; de uitstekende orgel- 

 maker cavaillé-coll , te Parij s , bekent zelf, in een stuk geplaatst in de 

 Ami de la religion, 5 Februari 1859, dat eene zeer juiste methode, door 

 scheibleu uitgedacht, om verschillende toonen te vergelijken , hem heeft 

 geleerd dat het fijnste gehoor toch nog niet volkomen is te vertrouwen. 



De methode van scheibler berustte op het waarnemen der zvjevingen. 

 Wanneer twee lichamen , snaren , stemvorken , orgelpijpen of wat zij 

 ook zijn , gelijktijdig volkomen denzelfden toon voortbrengen, neemt het 

 oor wel een toon waar , sterker dan die van één dier lichamen uit- 

 gaande , maar het hoort een geluid van dezelfde toonhoogte en dat 

 regelmatig voortklinkt. Verschilt de toonhoogte een weinig , bijv. minder 

 dan een halven toon , dan neemt men eene afwisselende versterking (niet 

 verhooging) en verzwakking van het geluid waar, een soort van op- 

 en nedergolven. Dit verschijnsel draagt den naam van zweving en is 

 een bekend hulpmiddel bij het stemmen van pianosnaren. De oorzaak 

 daarvan is licht na te gaan. Gesteld, een snaar of een stemvork geeft 

 een toon overeenkomende met 50 trillingen in de seconde, een andere 

 vork 51, dan is het duidelijk, zoo beide vorken of snaren te gelijker 

 tijd worden aangestreken, dat zij dan bij het einde der l e seconde weder 

 in denzelfden zin bewegen en aan de lucht een stoot in dezelfde richting 

 geven; dus als het ware een dubbelen stoot, waardoor dan een krach- 

 tiger geluid moet ontstaan. Maakten zij in eene halve seconde 50 

 en 51 trillingen, dan zoude dat zamentreffen bij het einde van elke 

 halve seconde plaats hebben; 2 x 50 en 2 X 51 of 100 en 102 trillingen 



