EN DAT VAN STEMVOEKEN IN HET BIJZONDEE. 279 



in de seconde zouden dus twee versterkingen in de seconde geven , 

 en zoo kan men dus licht nagaan dat het verschil der trillingsgetallen 

 in de seconde ook het aantal zwevingen per seconde zal doen kennen. 



Hierop grondde nu scheiblee zijne methode. Om een stemvork gelijk 

 met eene andere te stemmen , nam hij eene derde, die met de standaard- 

 vork een gemakkelijk waar te nemen getal , bijv. 4 zwevingen in de 

 seconde gaf, en vervaardigde een slinger waarvan de slingertijd nauw- 

 keurig met die zwevingen overeenkwam. Nu maakte hij een stemvork, 

 die met de derde insgelijks hetzelfde getal van 4 zwevingen gaf; was 

 dit verkregen, dan was deze ook volkomen gelijk gestemd met de eerste 

 of staodaardvork. Het voordeel dezer methode is daarin gelegen, dat 

 men nu niet afhangt van de meerdere of mindere muzikale nauw- 

 keurigheid van het oor, maar slechts de zwevingen of versterkingen 

 heeft te tellen, iets dat ook voor een in het geheel niet muzikaal 

 oor mogelijk is. Op deze wijze kan men ook vorken vervaardigen die 

 een bepaald verschil hebben, die bijv. een terts of een kwart van den 

 grondtoon geven , en zoo is het , na onbeschrijfelijk veel geduld en 

 moeite, aan scheiblee gelukt een stel stemvorken te vervaardigen , die 

 den grondtoon en zijn octaaf aangaven met 55 tusschengelegene zuiver 

 bepaalde tonen, dus 56 vorken in het geheel. Zóó gevoelig was deze 

 Tonometer , dat een zeer gering temperatuurverschil daarop merkbaar 

 was en de vorken slechts met handschoenen mochten aangevat worden. 

 Twintig jaar besteedde hij aan de vervaardiging; hij zond zijne uitvin- 

 ding met een uitvoerig stuk aan het Instituut in, dat er echter nimmer 

 een rapport over uitbracht. Een Parijsch instrumentmaker, wölfel, 

 vervaardigde een dergelijken toestel op het voetspoor van scheiblee. 

 Waarschijnlijk zijn dit wel de eenige immer vervaardigde Tonometers. 



Een ander toestel om toonhoogten te bepalen is de Sirene van 

 cagniaed-latoub , een werktuig in alle leerboeken beschreven. Twee 

 koperen schijven zijn voorzien van overeenkomende gaatjes, die volgens 

 een cirkel op onderling gelijke afstanden zijn geplaatst. Een dezer schij- 

 ven is onbeweeglijk, de andere beweegt er rakende over heen. Door de 

 onderste schijf wordt een luchtstroom gedreven , de beweeglijke, daar- 

 boven geplaatste schijf, komt hierdoor in beweging, en beurtelings 

 kan dus de luchtstroom door de gaatjes ontsnappen, of wordt hij door 

 een niet doorboord gedeelte tegengehouden. Door deze periodieke lucht- 

 stooten wordt een toon voortgebracht. Hoe sneller de omwenteling der 

 bovenste schijf plaats heeft, hoe hooger toon. Door die beweging wordt 



