296 HET SAMENWONEN EN SAMENLEVEN IN DE '* 



lage temperatuur en de geringe vochtigheid , over groote oppervlakten 

 zich uitbreidt, als de eersteling der plantenwereld in deze karig be- 

 deelde streken. Waar de bodem vochtiger is, treedt in de plaats hier- 

 van een loofmos gezellig op, vooral het zoogenaamde veenmos (Sphag- 

 num), hetwelk in zijne poreuse cellen het water hardnekkig terughoudt, 

 en , van onderen afstervende terwijl het van boven voortgroeit , allengs 

 eene woning vormt voor Polytrichum en andere mossen , en in volgende 

 eeuwen misschien voor hoogere planten. Het gezellige leven dezer kleine 

 Cryptogamen is een wegbereider voor dat van latere geslachten. 



In de vlakten der gematigde luchtstreek zijn het weder andere ge- 

 wassen, welker samenwonen het physiognomisch karakter der land- 

 streek bepaalt. In dit opzicht het meest in het oog vallend , en bij mijne 

 lezers vermoedelijk ook het meest bekend, is zeker de gewone Heide 

 (Calluna vulgaris) , welke nagenoeg uitsluitend onze schrale zandgron- 

 den en evenzoo de zandvlakten van Noordelijk Duitschland, van een 

 deel van Rusland en Siberië bewoont. Deze planten met hare kleine 

 blaadjes en houtige stengeltjes , nemen het karigste voedsel voor lief, 

 hebben weinig vocht noodig en kunnen gebrek en ontbering lang ver- 

 dragen. Haar samenleven belet den zandgrond te verstuiven en nabu- 

 rige vruchtbare akkers te verwoesten. In de plaats daarvan wordt die 

 zandgrond, langzaam maar zeker, bedekt met eene laag van vrucht- 

 bare bouwaarde, het overblijfsel van vorige geslachten. Deze laag neemt 

 allengs in dikte toe, wanneer geen schraapzuchtige landbouwer de jonge 

 heideplanten laat afweiden door zijne schaapskudden, noch den alreeds 

 gevormden humus met zijne plagzicht afsnijdt en wegvoert. In dien 

 vruchtbaren bodem ontkiemen nu andere gewassen , en al naarmate 

 het door den humus opgenomen water meer of minder gemakkelijk kan 

 wegvloeien, maakt de heide, na verloop van tijden, plaats voor hoog- 

 stammige planten of wel voor veenmos en andere moerasbewoners , 

 die den mensch een vruchtbaren bouwgrond en tevens eene onschat- 

 bare brandstof opleveren. 



Elders , waar de grond van nature vruchtbaarder is , herbergt hij 

 Grassen. Ook deze groeien gezellig en hebben evenzoo een eigen karak- 

 ter. Voor Nederland met zijne vlakke weilanden zal het wel onnoo- 

 dig wezen, dit nader te bewijzen. Wie kent niet hunne vruchtbaarheid, 

 hun waterhoudend vermogen, hun belang voor de veeteelt? 



Maar ook in andere landen speelt het gezellige leven der Gramineën 

 eene belangrijke rol. De zodenvormende grassen, reeds aan de zuide- 



