ORGANISCHE WERELD. 305 



ven, wanneer de kleine teedere dieren niet een gemeenschappelijk huis 

 bewoonden, en voortbouwden op de woningen hunner voorvaderen. 



Ook bij de vrij zich bewegende dieren vertoont zich hetzelfde ver- 

 schijnsel. In groote scharen trekken de zalmen telken jare op bepaalde 

 tijden uit zee naar de monden der rivieren om hunne eieren te leggen, 

 en keeren in het voorjaar naar den Oceaan terug. In de Middellandsche 

 zee vereenigen zich evenzoo de sardinen, en hunne vervolgers , de makree- 

 len doen hetzelfde, terwijl deze weder om gelijke reden gevolgd wor- 

 den door scharen van tonijnen. 



Vele vogels worden door de zucht naar zelfbehoud en instandhou- 

 ding der soort tot jaarlijksche tochten gedrongen. De verre reizen, 

 welke zij te maken hebben , doen zij echter niet alleen , maar in groote 

 zwermen, waardoor zij beter tegen vermoeienis en ontberingen, alsook 

 tegen hunne vijanden beveiligd zijn. Gelijk men weet , verzamelen zij 

 zich daartoe dagen te voren op hoogten, boomen of daken, en vliegen 

 onrustig heen en weder, totdat alles gereed schijnt en eindelijk de 

 reis aangevangen wordt. Op die reis zelve trekken zij in regelmatige 

 orde voort, terwijl een der sterkste en grootste vogels vooraan vliegt, 

 totdat hij, vermoeid, aan een ander de beurt geeft, en zelf naar achter 

 gaat, om te steunen op zijn onmiddellijken voorganger. 



In deze gevallen heeft het samenleven slechts tijdelijk plaats. Op het 

 bestemmingsoord gekomen , verspreidt zich de kolonie , om zich eerst 

 weder te vereenigen bij de terugreis. 



Merkwaardiger nog zijn de termiten, welker onnoemlijke legioenen 

 steden ondergraven en geen hinderpalen te groot achten op hare roof- 

 tochten, of wel zich gemeenschappelijk eene veilige schuilplaats ver- 

 zekeren in hare kunstig gebouwde koepelgewelven. Wie denkt ook niet 

 aan de zoo wondervolle levenswijze van de bijen, welke in een groot 

 gezin, en van de mieren , welke in eene geordende maatschappij te samen 

 leven ? Eene maatschappij , waarin aan ieder individu eene eigen rol is 

 toegewezen tot verzorging der jongen , tot onderhoud en bewaking der 

 woning , tot het vergaderen van voedsel ; waarin netheid , orde en tucht 

 heersenen; eene maatschappij in één woord, waarvan zooveel wonderen 

 verhaald worden , dat men ze voor fabelen zou houden , indien het niet 

 ongeoorloofd ware te twijfelen aan het eenstemmig getuigenis van alle 

 der zake ervarenen. 



Het gezellige leven der dieren, hoe verschillend ook in bijzonderhe- 

 den , vertoont in algemeene trekken de macht der associatie tot be- 



