DE GLETSCHEHTUJN TE LUCERN. 859 



Wat spreekt hier de koude steenmassa weer een geheel andere taal 

 tot ons dan ginds, geholpen door de hand van den kunstenaar, wat 

 wij zooeven zagen. De steenen hier verhalen ons, als overblijfselen uit 

 den zoogenaamden gletscher-tijd , van dat tijdperk, waarin het gan- 

 sene gebied van het tegenwoordige Zwitserland, ja wellicht het geheele 

 noordelijke halfrond , met een ijskleed bedekt was , dat op sommige 

 plaatsen een dikte van duizend voet bezat. Van dien tijd dagteekent 

 het ontstaan van die groeven of krassen en kuilen in het gesteente, 

 dat daar voor ons ligt. Zij werden naar alle waarschijnlijkheid gevormd 

 door rjsvelden of gletschers, die in het Reussgebergte ontstonden. Die 

 afkomst wordt ons verhaald door de gneis- en granietbrokken en de zoo- 

 genaamde Tavigliana-zandsteenen , die men op de hoogste bergtoppen 

 van het Reussgebied aantreft. Door verweering moeten zij van de groote 

 rotsen zijn losgeraakt en zóó naar beneden gestort, of vervoerd op 

 den onmetelijken Reuss-gletscher , die zich tusschen den Gotthard tot- 

 aan de Albis- en Jura-keten uitstrekte. Deze onmetelijke ijsvelden 

 daalden toen langs den Gotthard af en namen hun weg, langs het 

 Vierwaldstadtermeer , hierheen. Sommigen der bovengenoemde steenen 

 zijn de oorzaak der groeven, die ons bij het binnentreden in het oog 

 vielen. Het rotspuin toch dringt door verschilende oorzaken soms diep 

 in de ijsmassa en geraakt langzamerhand tot op den bodem van den 

 gletscher, waar de steenen, bij de steeds voortgaande beweging van 

 deze en zijne onnoemelijke drukking , diep in de rots snijden en hier- 

 door de beweging van den gletscher zeer bemoeilijken. Soms zijn de 

 steenen , die de gletscher voor zich uitschuift , de eerste oorzaak van 

 krassen in het gesteente, die tot diepe groeven worden, als later het 

 rotspuin, dat zich onder in het ijs bevindt, hun werk voortzet. Wat 

 de groeven zelven betreft, hiervan is weinig meer te zeggen dan we bij 

 het binnentreden reeds opmerkten. Het zijn nu eens diepe insnijdingen, 

 dan weer groeven , die tot krassen uitloopen in de rots , die overigens 

 glad is afgeslepen. Zij loopen allen in dezelfde richting, dat is, in die 

 van de helling. Wel een bewijs dus, dat zij door de beweging der 

 gletschers ontstonden. 



Sommige stukken van het rotspuin , dat men in lange rijen midden 

 op of aan de zij randen van iederen gletscher vindt, en die in den aard 

 van hun wezen hun afkomst duidelijk verraden, lieten de gletschers 

 achter op hun weg. Eenige van deze steeuhoopen of morainen , gelijk 

 zij genoemd worden , treft men in het Isenthal , anderen tot over de 



