WETENSCHAPPELIJK R1JPLAI). 51 



met lampzwart bedekte zijden daarvan de straling schijnen te vlieden , of , 

 zooals crookes wil , daardoor afgestooten worden. In 't voorbijgaan opge- 

 merkt: dit feit alleen maakt reeds de meening van crookes meer of min 

 onaannemelijk. Want als de aethertrillingen een rechtstreeks afstootende wer- 

 king op de vlakken uitoefenden, dan zou men verwachten dat de zijden welke 

 deze het sterkst terugkaatsen , ook de sterkste werking daarvan zouden onder- 

 vinden , en dat dus de beweging een juist tegenovergestelde richting zou vertoonen. 



Maar hoe dit ook zij , het scheen mij van belang uit te maken of de wer- 

 kingen op beide vlakken tegenovergesteld waren , zoodat het draaien slechts 

 een gevolg was van een overmaat der eene boven de andere, of wat anders. 

 Daartoe werd de radiometer aan de straling eener vlam op steeds denzelfden 

 afstand blootgesteld , eerst geheel vrij , en dan met de eene of de andere helft 

 door een ondoorschijnend lichaam beschaduwd , en wel zoo , dat bij de bewe- 

 ging öf de zwarte , 5f de blinkende zijden achtereenvolgens in die schaduw 

 traden. In alle drie deze gevallen ontstond er beweging en steeds in dezelfde 

 richting. En deze beweging was het snelst in het eerste geval , bij geheel 

 onverhinderde bestraling, minder snel in het derde, als de zwarte zijden 

 voornamelijk getroffen werden , en weder minder snel , maar toch nog volko- 

 men duidelijk , in het tweede geval. 



Om dit nog nader te onderzoeken werd de straks vermelde conische reflector 

 weder ter hand genomen, en even als te voren vóór den radiometer geplaatst 

 met de meergemelde gasvlam op omstreeks 1 Meter afstand daarvan. Was nu 

 de reflector zoo gericht dat de bestraling de zwarte en de blinkende vlakken 

 gelijkelijk trof, dan maakte de radiometer 22 omwentelingen in de minuut. 

 Werd hij zijdelings verschoven , zoodat de straling zooveel mogelijk uitsluitend 

 de zwarte vlakken trof, dan verkreeg men l9'/ 2 , en als de plaatsing zoo 

 werd gekozen dat integendeel voornamelijk de blinkende vlakken getroffen 

 werden, dan nog 17'/ 2 omwentelingen in de minuut. Bij de beoordeeling van 

 deze getallen , en van deze proefnemingen in 't algemeen , moet men wel in 

 gedachten houden dat , zooals ik boven reeds zeide , de reflector niet bij den 

 radiometer paste , zoodat in het eerste geval de gelijkmatige bestraling slechts 

 partieel was , en dat door allerlei terugkaatsing in den glazen bol er ook 

 volstrekt niet van eene uitsluitende bestraling van de eene of andere zijde 

 der plaatjes sprake kon zijn. 



Hetzelfde geldt , hoewel misschien in mindere mate , van wat ik vervolgens 

 waarnam , toen ik het verkleinde objectieve beeld , door een bolle glaslens 

 van de nu op omstreeks 2,5 Meter afstands geplaatste vlam ontstaande , in 

 den radiometer wierp, beurtelings zoo, dat daardoor de zwarte of de blinkende 



