58 WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 



niet van elkaar te onderscheiden , vertoonen in de verschijnselen als zij naast 

 elkaar aan dezelfde bestraling zijn blootgesteld. Niet slechts is het eene voor 

 die bestraling veel gevoeliger dan het andere ; maar het "terugloopen", waar- 

 over nader , is bij het eene dikwijls zeer sterk , bij het andere nauwelijks of 

 in 't geheel niet waar te nemen. 



Ik heb zulk een verschil ook waargenomen en wel in , naar het mij voor- 

 komt, opmerkelijken vorm. De heer hanekuyk alhier had de goedheid zijn, 

 evenzeer van geisler afkomstig, exemplaar ter mijner beschikking te stellen 

 om het met dat der hoogere burgerschool te vergelijken. Het eerste (a) bleek 

 bij bestraling met zeer zwak diffuus daglicht veel gevoeliger te zijn dan het 

 tweede (b) , zoo zelfs , dat a nog drie a vier omwentelingen in de minuut 

 volbracht als b door trapsgewijze verduistering van het lokaal geheel tot 

 rust was gebracht. Dit zou nu door een gering verschil in den aard of de 

 dichtheid van het in elk der beide aanwezige gas , of door een verschil in 

 de wrijving , misschien kunnen verklaard worden. Maar dan is het volgende 

 volkomen onverklaarbaar: bij bestraling met helder daglicht bewoog b zich 

 veel sneller dan a en maakte bv. dikwijls 16 of 47 omwentelingen in den- 

 zelfden tijd, waarin a er slechts 10 of 11 volbracht. Is misschien het glas 

 van dit laatste meer diathermaan dan dat van het eerste? Dit moet nog 

 nader worden uitgemaakt. 



Het terugloopen. Sommige radiometers hebben de eigenschap, om, wan- 

 neer men de bestraling, die ze in snelle beweging brengt, plotselijk doet op- 

 houden, sneller dan andere stil te staan en daarna eenige omwentelingen te 

 maken in tegenovergestelde richting. Bovendien — en naar het schijnt staat 

 deze eigenschap met de voorgaande in verband — gedragen zich verschillende 

 radiometer-exemplaren geheel tegenovergesteld, in het geval dat de bestra- 

 ling uitsluitend op de blanke zijde der blaadjes of wiekjes gericht wordt. 

 Terwijl eenige daarvan, gelijk ik dit reeds vroeger van b beschreef , voortgaan 

 zich te bewegen in dezelfde richting als wanneer de zwarte zijden uitsluitend 

 of beide tegelijk aan de bestraling zijn blootgesteld , bewegen andere zich in 

 het eerste geval in tegenovergestelde richting , d. i. zóó , dat ook de blanke 

 zijden door de stralen schijnen te worden afgestooten. Waaraan dit verschil 

 liggen kan , is nog niet uitgemaakt. Weinhold en wartmann, die het beide 

 vermelden , komen daarin overeen , dat zij het toeschrijven aan een , misschien 

 zeer gering, verschil in de eigenschappen der stof, waaruit de wiekjes zijn 

 gevormd, met betrekking tot uitstraling en opslorpingsvermogen, warmtegelei- 

 ding en specifieke warmte. Maar dit is nog niet bewezen, veel minder in 

 bijzonderheden verklaard. 



