WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 59 



In allen gevalle is mij gebleken , dat men bij deze waarnemingen vooral 

 moet bedacht zijn op de mogelijkheid van bewegingen , die hoogstens slechts 

 indirect en soms volstrekt niet door straling worden voortgebracht. Weinhold 

 heeft wel is waar door eenige opzettelijk van schuin staande wiekjes voor- 

 ziene radiometers bewezen , dat de beweging in 't algemeen niet aan lucht- 

 stroomingen kan worden toegeschreven ; maar toch neemt men onder bijzon- 

 dere omstandigheden somwijlen bewegingen daarin waar, die onmogelijk door 

 iets anders kunnen worden verklaard. Zoo bv. kwam ik na eenige vergeefsche 

 pogingen om in b een rugwaartsche beweging te verkrijgen door de nabijheid 

 van een stuk ijs , op de gedachte om te onderzoeken wat wel het effekt zou 

 zijn van een sterke verkoeling van het geheele glazen omhulsel. Daartoe stelde 

 ik dit aan een luchtstroom bloot , terwijl ik er voortdurend zwavelaether in 

 een zeer dun straaltje overheen deed loopen. Er ontstond nu geen eigenlijk 

 draaien, maar slechts eene vrij snel schommelende , hoogst onregelmatige be- 

 weging, door oogenblikken van volkomen stilstand afgewisseld. Verwarmt men 

 bij a een klein deel van het omhulsel, ergens ter halver hoogte van den bol 

 gelegen , met den vinger , dan ziet men meestal de wiekjes zich verplaatsen , 

 maar slechts tot dat de lijn, uit het midden van het verwarmde plekje naar 

 het omwentelingsmiddenpunt getrokken , den hoek tusschen twee wiekjes mid- 

 den door deelt. Met een veel sterker verwarmd klein lichaam vertoont b dit 

 ook en doet a dit veel sterker en duidelijker. 



Challis' verhandeling is voornamelijk bestemd om aan te toonen , dat 

 eene verklaring der radiometerbewegingen opgesloten ligt in , of althans onge- 

 dwongen kan worden afgeleid uit beschouwingen en berekeningen , die hij 

 reeds veel vroeger, te beginnen met 1857, in hetzelfde tijdschrift had in 

 't licht gezonden. Ik kan hem hier daarin, zonder te groote wijdloopigheid , niet 

 volgen en vergenoeg mij dus met op te merken , dat hij ter ondersteuning 

 van zijne theorie slechts twee proefnemingen vermeldt. Een , door hem zelven 

 gedaan , betreft den invloed van een sterken magneet op de radiometerbewe- 

 gingen. Zij is slechts zeer kort en als in 't voorbijgaan beschreven , en van 

 voorzorgen, genomen om magnetische of diamagnetische of inductiewerkingen 

 buiten te sluiten of in rekening te brengen , blijkt niets. De tweede is hem 

 medegedeeld. Daaruit zou blijken, dat, wanneer men een radiometer in eene 

 vloeistof rechtstandig laat drijven en deze door sterke straling getroffen wordt, 

 eene beweging van den geheelen toestel ontstaat in dezelfde richting, hoewel 

 natuurlijk veel langzamer , dan die der wiekjes. 



Ik heb, deze laatste proefneming met b herhalende, nooit eene beweging 

 kunnen verkrijgen als de door C. beschrevene , wel somwijlen eene in juist tegen- 



