8 BOERHAAVE ALS NATUURONUERZOEKER. 



ik hier kortelijk iets zeggen van den laatsten en invloedrijksten vertegen- 

 woordiger er van. 



Voor FRANS DELEBoË sYLVius ^, den man dien ik bedoel, waren het 

 zuur en het alkali de spillen, waarop in de ziektekunde alles 

 draaide, — evenals dit voor de alchemisten en voor paracelcus zout, 

 zwavel en kwik waren geweest. Door de samenkomst op onderscheiden 

 plaatsen des lichaams van zuur, dat in sommige, en van alkali, dat 

 in andere vochten des lichaams voorhanden was , ontstond volgens 

 hem eene zekere opbruising {effervescentia) , waaruit hij dan , zoo goed 

 het ging, alle levensverrichtingen verklaarde, tot de "destillatie der 

 levensgeesten" in de hersenen toe. De spijsvertering in de maag ge- 

 schiedde door "gisting", veroorzaakt door het noch zure noch alkalische 

 speeksel. Geschiedde nu een scheikundig proces , gisting of opbruising , 

 niet naar behooren, omdat de zure of alkalische vochten 't zij in hoe- 

 danigheid 't zij in hoeveelheid abnormaal waren, of omdat een neutraal 

 vocht alkalisch of zuur was geworden, dan ontstond er ziekte. Wat 

 volgens deze theorie voor eene rationele geneeswijze moest gehouden 

 worden, behoeft niet te worden aangetoond. 



Ik moest hiervan iets mededeelen, omdat boerhaave én als schei- 

 kundige én als geneeskundige zich steeds als een bestrijder van do 

 door gansch Europa verspreide en door zeer velen aangekleefde theorie 

 van SYLVIUS heeft doen kennen. Maar tevens moet ik ook gewagen 

 van een anderen beoefenaar der natuurwetenschap, die op boerhaave, 

 gelijk uit alles blijkt, een overwegenden invloed ten goede heeft uitge- 

 oefend en bij hem hoog in achting stond. Ik bedoel robert boyle ^ , die 

 meer dan eenig ander voor hem den weg insloeg , dien de groote bacon 

 als de eenige ware voor de bevordering der wetenschappen had aan- 



' Uit een Nederlandsch geslacht te Hanau geboren in 1614, overleden als Hoogleernar 

 te Leiden in 1672. Sylvius is eene vertaling van deleboë (dubois). Hij was een zeer 

 geleerd, bekwaam en werkzaam man, die tevens door beminnelijkheid van karakter en 

 door bescheidenheid uitmuntte. Bij het beoordeelen van hem en andere uitvinders en 

 voorvechters van algemeene geneeskundige theoriën moet men niet vergeten , dat de 

 betereu onder hen aau 't ziekbed de verklaring van door ervaring beproefde geneeswijzen 

 liever in het raam van hun stelsel trachtten te dwingen, dan dat zij ze om den wil 

 van dat stelsel zouden verwaarloosd hebben. Dit laatste deden slechts de geneeskundigen 

 van dat soort, dat door moliiïre geteekend en gegeeseld is. 



2 Zoou van itiCHAUD boyle, eersten graaf van Cork; geboren in Ierland, 25 Januari 

 1626, overleden te Londen 30 December 1691. 



