10 BOERHAAVE ALS NATUURONDERZOEKER. 



stahl: uitdrijving van het phlogiston. Zwavel bestaat alzoo uit zwavel- 

 zuur en phlogiston , de metalen uit metaalkalken en phlogiston , want 

 verbrandt men zwavel of een metaal, dan houdt men in het eerste 

 geval zwavelzuur, in 't andere een metaalkalk over. Verhit men deze 

 laatste nu weder met eene aan phlogiston zeer rijke stof, dan nemen 

 zij van deze weer phlogiston over, en keeren alzoo tot hun staat van 

 zwavel of metaal terug. Deze hypothese , die door stahl en eenige 

 zijner navolgers op de meest vernuftige wijze uiteengezet en verdedigd 

 werd, maakte zulk een opgang^ dat de bekwaamste scheikundigen, 

 zelfs de ontdekker der zuurstof, priestley, en de voortreffelijke scheele 

 liever de door hen ontdekte en der hypothese van stahl alles behalve 

 gunstige feiten met geweld voor deze trachtten van pas te maken, 

 dan dat zij haar zouden opgeven. Geheel zonder reden is het dan ook 

 niet, dat een Schotsch scheikundige, met het oog eenerzijds op boyle, 

 anderzijds op lavoisier, het tijdperk der phlogistische chemie de 

 "duistere middeneeuwen" der nieuwere scheikunde noemt. ^ 



Boerhaave nu — om tot hem terug te keeren — deelde volkomen 

 de meening, welke boyle koesterde omtrent de ware methode van de 

 beoefening der natuurwetenschap. Ook de scheikunde beoefende hij , 

 evenals boyle, om haar zelve; ook voor hem waren waarneming en 

 proefneming , afgescheiden van alle a priori opgevatte denkbeelden , de 

 eenige wegen tot de waarheid. En, evenals voor boïle, was voor hem 

 het opsporen van de aanwijsbare bestanddeelen der lichamen 

 het doel, dat de scheikunde in de allereerste plaats moest najagen. 

 Met vlijt de geschriften der beste chemici beoefenende, maar tevens 

 onvermoeid in zijn laboratorium werkzaam , de proeven zijner voor- 

 gangers herhalende en , evenzeer als hunne beweringen , aan eene scherpe 

 kritiek onderwerpende , schiftte hij de feiten , waarover de scheikunde 

 van zijn tyd beschikken kon , en bracht datgene , wat hem den toets 

 des onderzoeks scheen te knnnen doorstaan, in een rationeel verband, 

 dat hem als van zelf tot zulke theoriën voerde, als hem toeschenen 

 logisch voorttevloeien uit hetgeen hij als waarheid meende te moeten 

 erkennen. Steeds stelde hij het zich daarbij tot taak de nog veelzins 

 heerschende denkbeelden des iatrochemici , van sylvius vooral, te be- 

 strijden, en hij was daarbij — het moet gezegd worden, — niet zel- 



* Geo. wilson, Beligio chemici. Lond. and Cambr. 1862, pag. 224. Dit alles 

 neemt niet weg dat stahl als een der diepste denkers vau zijn tijd moet worden beschouwd. 



