BOERHAAVE ALS NATUURONDERZOEKER. 11 



den onbillijk jegens dezen laatsten. Van de hjpotheSe van stahl nam 

 hij daarentegen weinig of geen notitie , waarschijnlijk omdat die in zgn 

 tijd nog zooveel aanhangers niet vond, als zij later zou bekomen, 

 terwijl overigens de omstandigheid , dat stahl zijn phlogiston niet kon 

 aanwijzen, hem, evenals boyle een navorscher van de aanwijsbare 

 bestanddeelen der lichamen, van die hypothese afkeerig moest maken. 



Boerhaave's verhouding tot de scheikunde van zijn tijd leert men, 

 evenals zijne denkbeelden over de scheikunde zelve , kennen uit zijne 

 Elementa Chemiae^ — maar wat de eerste betreft ook uit eene rede- 

 voering over "de Scheikunde zich zelve zuiverende van hare dwalingen" 

 (^Sermo academicus de Chemia suos errores expurgante), die hij bij de aan- 

 vaarding van het leeraarsambt in die wetenschap uitsprak. Dit den 

 aanhef van die redevoering kan men opmaken hoe weinig de scheikunde 

 als wetenschap toen ten tijd nog gewaardeerd werd. Het meerendeel 

 van het ontwikkelde, ja geleerde publiek begreep er niets van; vele 

 mannen van geleerdheid en gezag minachtten haar zelfs ' , niettegen- 

 staande weer anderen overmatig waren in haren lof. Juist dit verschil 

 van gevoelen gaf hem aanleiding om er op te wijzen, hoe de dwalin- 

 gen der scheikundigen , waaraan men zich ergerde , door de vlijt en 

 het beter inzicht van andere scheikundigen uit den weg geruimd wer- 

 den. Zoo de bijgeloovige denkbeelden der alchemisten , — zoo de dwa- 

 ling van hen die de geheele natuurkunde in de scheikunde wilden doen 

 opgaan, — die van anderen, welke de scheikundige werkingen der 

 lichamen aan eene onlichamelijke oorzaak toeschrijven , — de meening 

 van velen, dat dezelfde werkingen, die bij het kunstmatig chemisch 

 onderzoek worden waargenomen , juist zoo ook in de geheele natuur 

 en zelfs in het menschelijk lichaam plaats hebben. Voortgezette proef- 

 ondervindelijke onderzoekingen volgens de methoden van libav , boyle 

 en anderen, hadden reeds meer en meer de scheikunde van die dwa- 

 lingen gezuiverd en zouden dit op den duur nog meer en meer doen. 



En wat heeft boerhaave nn , in 't algemeen genomen, voor de schei- 

 kunde gedaan? "£^r machte''' — zegt hermann kopp in zijne nog steeds 



' Contra vero -pervulgatus dudum invaluit rumor apud eos, qui in studio 

 sapientiae gloriam meruere et qui sententiae suae gravitate rebus pretium statutmf, 

 quasi foeeunda errorum, bonae frugis pauperrima, egestatis parens ,reifamiliaris 

 decoctrix , pernicies et pestis bonae mentis esset, de qua sermo habetur, disciplina. 

 Zoo dachten geleerde en wijze mannen over de sclicikundc, nog maar 160 jaren geleden ! 



