12 BOERHAAVE ALS NATüüRONUEllZOEKER. 



klassieke Geschichte der Chemie, — "5/c/« dafür weniger hedeutend durch 

 neue empirische Entdeckungen , als vielmehr durch geistvolle Benntzung 

 der schon früher hekannt gemachten JErfahrungen , durch richtige Würdi- 

 gung des Verhdltnisses der Chemie zur Medicin , und durch seine Ver- 

 dienste um die Verbreitung chemischer Eenntiiisse.'^ Boerhaave, door de 

 beoefening der wis- en natuurkunde volgens de methode van bacon 

 en BOYLE voor die taak gevormd, de scheikunde beschouwende als 

 natuurnavorsching , die daarom ook volgens dezelfde methode als de 

 physica moest behandeld worden , verzamelde in de eerste, plaats uit 

 de massa feiten die, welke hem op grond van zijn onderzoek boven 

 bedenking verheven schenen, rangschikte ze naar hunnen aard en in- 

 houd, en trachtte dan het verband er tusschen op te sporen, om zoo 

 te komen tot eene rationeele scheikundige theorie. Vele der door boer- 

 haave in zijn laboratorium met den meesten ernst en de grootste vol- 

 harding genomen proeven zoudon thans oen glimlach op het gelaat 

 roepen. Maar zij waren in dien tijd noodig. Zoo de vijftien jaren lang 

 doorgezette proef, strekkende om te onderzoeken of werkelijk, gelijk 

 vele alchemisten beweerden , kwik , langen ty d en onafgebroken aan 

 warmte blootgesteld , eindelijk vast wordt. Zoo het vijfhonderd maal 

 na elkander destilleren van zuivere kwik , waaruit hem bleek dat de 

 kwik steeds kwik bleef, en niet , zooals óók door de alchemisten ver- 

 zekerd werd , in eene veel vluchtiger stof werd veranderd. Desniettemin 

 behandelde boerhaave de leer van de transmutatie der metalen op 

 bijzonder zachte wijze. Het ontbrak hem teveel aan experimentele feiten, 

 welke die leer rechtstreeks tegenspraken, en hij was te voorzichtig en 

 te bescheiden om zich gerechtigd te achten haar geheel te verwerpen. 



Boerhaave heeft de slotsommen, waartoe zijn onderzoek hem leid- 

 de, neergelegd in zyn reeds genoemd boek, de Elementa Chemiae. Reeds 

 in 1724 waren zgne chemische lessen buiten zijn medeweten gedrukt 

 geworden onder den titel van Institutiones et experimenta chemiae , maar 

 gebrekkig en niet altijd met juiste uitdrukking van zijne meening. 

 Dit had ten gevolge dat hij in 1732, geruimen fcyd nadat hij reeds 

 zijne scheikundige lessen gestaakt had, zelf het bedoelde boek uitgaf. 



Tot rechte waardering van dat boek schijnt het mij niet onnut om 

 door een voorbeeld den aard der tot op boerhaave gebruikelijke schei- 

 kundige leerboeken te schetsen. 



Ik heb voor mij liggen een zoodanig handboek, dat voor en tijdens 

 BOERHAAVE in Frankrijk voor een der beste met dat van lémery gold 



