BOERHAAVE ALS NAÏUUIIONDERZOEKER. 13 



Het is de Cours de Chymie van nicolas le pÊvke, hooglecraar en lid van 

 de Koninklijke Sociëteit te Londen. * Na een Avant-propos over schei- 

 kunde in 't algemeen, wordt daarin gehandeld over den Spiritus uni- 

 versalis, over de beginselen der vijf samengestelde stoffen: phlegma, 

 spiritus , zwavel , zout en aarde , — dan over de vier Aristotelische 

 elementen , over de beginselen van leven en dood , over het zuivere en 

 het onzuivere, en over het ontstaan , de verandering en het bederf van 

 gemengde zelf standigh eden. Daarop volgt eene uiteenzetting der schei- 

 kundige terminologie , 't een en ander over oplossing en coagulatie , 

 over de hitte als chemisch agens (van den thermometer geen woord 

 in 't gansche boek), over chemische vaten en toestellen en over de 

 chemische teekens. Dit alles beslaat 172 bladzijden in klein 80, '^ Van 

 nu af vinden wij in dit eerste deel , dat 432 bladzijden beslaat , en in 

 de twee volgende deelen niets dan eene verzameling van voorschriften 

 om deze en gene praeparaten, meest tot geneeskundig doel, te berei- 

 den, — een soort van receptenboek. Van theoretische verklaring is 

 hierbij bijna nooit spraak , en waar de schrijver er eene geeft , wordt 

 men er niet veel wijzer door. 



Lemery's Cours de Cki/mie , in 1675 voor 't eerst verschenen, moet 

 op gelijksoortige wijze ingericht zijn , doch wat meer van theorie 

 bevatten. 



Het leerboek van boeehaave bestaat uit twee deelen in kwarto. 

 Het eerste deel, waarbij wij het meest belang hebben, is gesplitst in 

 twee hoofdafdeelingen : Hisioria en Theoria. In de eerste spreekt boer- 

 haave over den naam en den oorsprong der scheikunde en geeft daarna 

 een beknopt overzicht van hare geschiedenis. In het tweede spreekt hij 

 over de onderwerpen der scheikunde; deze zijn alle waarneembare 

 lichamen, die zich aan de zintuigen openbaren, ook die, welke alleen 

 door tusschenkomst der kunst , 't zij op zich zelve , 't zij door hunne 

 uitwerkselen waarneembaar worden. Dan beschouwt hij kortelijk de 

 voorwerpen , die de natuur aan de scheikunde aanbiedt, eerst en 't meest 



' De laatste uitgave, zoo ik wel heb, is die welke du moustieb in 1751 bezorgde. 



'^ Om van de theoriën van le fêvre een denkbeeld te krijgen diene als staaltje: La 

 chymie a trouvé que la source et la racine de toutes choses, étoit une suhstance 

 spirituel/e, homogene et semhlahle a soi-même ... Cette suhstance... a trois sub- 

 stances distincfes et non pas dijférentes en soi-même, car elle est homogene; mais 

 parce qu'il se trouve en elle un chaud , un humide et un sec, et que tous trois 

 sont dis'incts entre eu.v, et non pas dijférens. Pag. 19 en 20. — Sx ungue leonem .' 



