14 BOERHAAVE ALS NATUURONDERZOEKER. 



uitvoerig de mineralen (metalen, zouten, zwavel, waarbij anripigmen- 

 tnm, arsenicum, aardolie, aardpek, steenkool en barnsteen, steenen 

 en aarden , en eindelijk halfmetalen) , voorts de plantaardige en dier- 

 Igke stoffen, — alles met het oog op de aanwijsbare bestanddeelen. 

 Na voorts 't een en ander over het nut der scheikunde enz. te hebben 

 aangetoond , vervolgt hij met de behandeling der volgende onderwerpen. 



Over het vuur (de physische leer der warmte. — '^Die Lehre der 

 Ausdehnung ist vortrefjiich dargestellt ," zegt kopp); — voorts over de 

 brandbaarheid der lichamen , de bronnen van warmte en koude , de 

 ontledende en verbindende werking der warmte). 



Over de lucht (eigenschappen, bijmengingen, ontstaan van gassen 

 door gisting, rotting, inwerking van het eene lichaam op het andere, 

 over lucht in vloeistoffen enz.) 



Over het water (eigenschappen , oplossende kracht , aanwezigheid 

 in de meest verschillende stoffen enz.) 



Over de aarde (het zwakste gedeelte van boerhaave's werk. Aarde 

 wordt er beschouwd als een enkelvoudig , hard , wrijfbaar , vuurbestendig , 

 in water, alkohol, olie en lucht onoplosbaar lichaam). 



Over menstrua', dat zijn voor boerhaave alle vloeibare licha- 

 men, die met andere lichamen verbindingen kunnen aangaan; — over 

 hunne wederkeerige werking en den invloed der warmte daarop. Dit 

 is een der belangrijkste hoofdstukken van het boek. 



Over scheikundige toestellen: vaten, lutum , fornuizen. Daarbij 

 vindt men dan ook de beschryving van de "Boerhaavische stoof', 

 welke boerhaave, veertig jaren voor hij zijne Elementa uitgaf, uit- 

 vond, toen hij in een klein laboratorium met een slechten schoorsteen 

 dagelijks een groot aantal proefnemingen deed , waartoe hij meer for- 

 nuizen noodig had. 



Hiermede eindigt het eerste deel. Het tweede bevat de Operationes 

 artis, — eene beschrijving van scheikundige en pharmaceutische be- 

 werkingen, met opgave van de eigenschappen en de aanwendingen der 

 praeparaten, — maar slechts 227 in getal. Geen wonder dat du mous- 

 T1ER, de bezorger van de 5e uitgave van le eêvre's boek, in zijn 



' De naam van menstrua is door de oude scheikundigen aan de oplosmiddelen 

 van andere lichamen gegeven, waarschijnlijk omdat zij, om eene recht goede en vol- 

 komene oplossing van iets te maken, veel gewoon waren de digestie (trekking) voort- 

 tezetten gedurende eene maand, H zij eene gewone, 't zij eene "philosophische" maand 

 van 40 dagen. 



