BOERHAAVE ALS NATüURONDÉRZOEKER. 15 



voorbericht wel is waar erkent , dat het eerste deel van boerhaave's werk 

 is ^^ supérieur a tont ce qyüon avoit donné jusqu^alors pour la théorie'\ — 

 maar daarop laat volgen: '•^mais Ie second volume qui contient la pratique 

 de cette science ne répond point a V idee qu' avoit fait nattre la première par tie.^^ 



Het gaat niet aan in een opstel als dit eene uiteenzetting te geven 

 van hetgeen boerhaave in zijne Elementa leert. Eenige hoofdpunten 

 uit zijne algemeene theorie mogen hier echter eene plaats vinden. Vooraf 

 zij opgemerkt , dat boerhaave , hoe zeer hij zich ook verzette tegen 

 het streven om de physica in de scheikunde te doen opgaan, toch 

 Physica en Chemie als door een nauwen band vereenigd beschouwde, 

 gelijk trouwens reeds blykt uit de groote ruimte die de uiteenzetting 

 van de physische eigenschappen van warmte, lucht, water enz. in 

 zijn scheikundig leerboek inneemt. Scheikundige feiten zijn voor boer- 

 haave : veritates physicae , ope detectae chemicorum , — physische waar- 

 heden door de bemoeing der scheikundigen ontdekt. 



De theorie der scheikunde moet berusten op algemeene feiten ,] af- 

 geleid uit een groot aantal waarnemingen, die altijd en steeds op de- 

 zelfde wijze zóó plaats hebben , dat men het recht heeft daaruit eene 

 algemeene waarheid afteleiden. Hierbij moet steeds bij 't geen men waar- 

 neemt rekening worden gehouden met 't geen de mathematici , physici , 

 hydrostatici en hydraulici hebben geleerd. 



Ten aanzien der onontleedbare grondstoffen zegt en beslist boer- 

 haave weinig, omdat hij dacht dat de scheikunde daaromtrent nog 

 geen oplossing gaf. Wat hij "elementen" noemt, zijn voor hem een- 

 voudig "bestanddeelen", waaronder een aantal die hg zelf als samen- 

 gesteld beschrijft. 



Vóór BOERHAAVE vcrstond men door "verwantschap'' (affiniteit) het 

 streven van gelijksoortige lichamen tot verbinding met elkander. 

 Boerhaave gaf het eerst aan dit woord de beteekenis die het nog 

 draagt: de kracht, die lichamen, welke scheikundig van elkander ver- 

 schillen, in verbindingen samenhoudt. 



Nadat mayow reeds (1668), hoewel te vergeefs, de algemeen heer- 

 schende meening bestreden had, dat bij eene chemische verbinding de 

 bestanddeelen , waaruit zij ontstaat, verloren gaan en er by die ver- 

 binding een geheel nieuw lichaam gevormd wordt, zette boerhaave 

 de valschheid van dat gevoelen zóó helder in het licht , dat van nu 

 af de juiste opvatting van het begrip van scheikundige verbinding 

 veel meer algemeen werd dan vroeger. Ook toonde hij duidelijker en 



