fiOERÜAAVE ALS NATÜURONDERZOEKER. 17 



sen , en deze in haar waar licht als natuurnavorsching voortestellen , 

 er zeer veel aan heeft toegebracht om haar bij het ontwikkeld publiek 

 beter te doen waardeeren en tot wetenschappelijke beoefening er van 

 op te wekken. En ik trek nit alles het besluit, dat indien men ook 

 al van boerhaave niets kon mededeelen dan zijne werkzaamheden op 

 het gebied der scheikunde, dit voldoende wezen zou om hem eene 

 plaats te verzekeren onder de voornaamste beoefenaars der natuur- 

 wetenschap, waarop ons vaderland roem kan dragen. 



III. 



Een enkel woord nog over boerhaave als geneeskundige. 



Boerhaave was met den man , dien hij zoo vaak bestreed , sylvius , 

 daarin van hetzelfde gevoelen , dat ontleedkunde , physiologie en kli- 

 nische ervaring de eenige grondslagen der geneeskunde zijn. In de 

 physiologie , meende hij , moesten , — behalve de ontleedkunde , — 

 natuurkunde, werktuigkande en ook scheikunde den weg wijzen tot 

 verklaring van de levensverschijnselen , en ook tot eene theorie der 

 ziekten. Het mechanigch-physische stond echter bij hem op den voor- 

 grond , en in zóóver behoorde boerhaave tot de school der iatro- 

 chemici. Op dien grondslag bouwde hij ongetwijfeld theoriën , die 

 den toets niet kunnen doorstaan, waarvan ik als voorbeeld slechts 

 aanvoer zijne verklaring der koortshitte uit de vermeerderde wrijving 

 van de bloeddeelen onderling en tegen de wanden der vaten, ten ge- 

 volge van den versnelden bloedsomloop. Maar het wezenlijk karakter 

 van boerhaave's geneeskunde lag niet in die theoriën. Dit lag inte- 

 gendeel dAarin , dat de ervaring bij hem het hoogste gold , maar eene 

 ervaring, verkregen volgens de methode van bacon en boyle, Ook de 

 ziektekunde berustte bij hem op natuuronderzoek ; waarneming was 

 daarbij hoofdzaak , afgescheiden van alle theoriën , en daardoor moest 

 men trachten te komen tot de kennis van den aard der ziekte. Ook de 

 waarnemingen der beste geneesheeren van alle tijden moesten aan 

 elkander en aan eigene ervaring worden getoetst. Zoo kon het zijn 

 dat voor hem, niettegenstaande zijne mechanische theoriën, htppo- 

 crates, de vader der rationele geneeskunst, en sydenham, die zich 

 van alle theorie steeds op de ervaring beriep, van alle geneeskundi- 

 gen diegenen waren, die hij 't hoogst schatte, en wier studie hij 

 steeds aanbeval , getuigen al zijne geschritten en o. a. reeds de rede- 



2 



