18 BOERHA-WE ALS NATÜÜRONDERZOEKER. 



voering: de commeadando studio Hippocj^atico, die hij uitsprak, toen hij 

 tot lector in de geneeskunde was aangesteld. Hoe boerhaave overi- 

 gens over geneeskundige theorie en ervaring dacht, moge blijken uit 

 de laatste zinsnede van de historische Prolegomena van zijne Insütutiones 

 medicae. Wij lezen daar het volgende: "Uit het voorgaande blykt, 

 1'^ dat de oudste geneeskunde bestond uit eene getrouwe verzameling 

 van waarnemingen; 2-" dat men eerst daarna gedacht heeft aan het 

 opsporen door redenering van de oorzaken van het waargfinomene en 

 beproefde; 3"^ dat de waarneming ten aanzien van zekerheid, bruik- 

 baarheid en noodzakelijkheid altijd dezelfde en onbedriegelijk is , — 

 maar de door redenering verkregen theorie twijfelachtig, veranderlijk 

 en naar de verschillende geneeskundige secten verschillend , — even- 

 wel zóó, dat eene rationele theorie door een geschikt gebruik even 

 groote zekerheid kan erlangen , als de waarneming." — Het spreekt 

 overigens van zelf dat boerhaave ten aanzien van de waarde die aan 

 de waarnemingen moet gehecht worden , van hetzelfde gevoelen was , 

 dat MORGAGNi uitdrukte in zyn zeggen: " perpenden dcB , non niimerandce 

 sunt obsei'vationes'" , — de waarnemingen moeten overwogen, niet ge- 

 teld worden. 



De kern van bof.rhaave's geneeskundige begTippen zijn, behalve in 

 eenige zijner redevoeringen , te vinden in zijne Institutiones medicce en 

 in zijne Aphorismi de cognoscendis et curandis morbis , — twee kleine 

 boekjes, het eerste meer van inleidenden en theoretischen aard (een 

 beknopt en wel geschreven overzicht der physiologie beslaat er een 

 gi'oot deel van) , het andere praktisch. Op beide werkjes zijn door 

 twee der uitstekendste leerlingen van boerhaave breedvoerige verkla- 

 ringen en uitbreidingen geschreven, grootendeels uit des meesters 

 mondelinge voordracht geput, — op het eerste boekje door haller, 

 den grooten physioloog, op het andere door van swieten. Deze com- 

 mentaren zijn, met boerhaave's Voorlezingen over de ziekten der zenu- 

 wen (Pruelectiones academicae de morbis Jiervorum) , door zijn leerling 

 Dr. J. VAN EEMS in 1761 uitgegeven, beter geschikt om over de ziens- 

 wijze en vooral over de geneesmethode van boerhaave licht te versprei- 

 den, dan geschieden kan door de lezing van de twee genoemde boekjes, 

 die beide slechts moesten dienen tot grondslag voor zijne lessen. 



Wat de beteekenis van boeruaave voor de geneeskundige weten- 

 schap betreft , zoo komt het mij voor , dat deze vooreerst gelegen is 

 in zijn terugroepen der geneeskundigen tot uatuuronderzoek en rationele 



