IETS OVER DE AMMONTAK-KWESTIE , ENZ. 45 



poogde de vrnag te beantwoorden aangaande "de bron der stikstof voor 

 de planten en het ammoniakgehalte der dampkringslucht", en daarvan 

 een uitvoerig verslag gaf in de Verslagen en Mededeelingen der Koninlc- 

 lijke Ahadewie (Deel III, bl. 38 en 88), verkort in de Comqytes rendus 

 de V Académie des sciences (T. XII p. 942), heb ik die zaak niet uit het 

 oog verloren, gelijk verscheidene korte berichten in het Wetenschap- 

 pelijk Bijblad van dit Album, tot aan den laatsten tijd toe, kunnen getuigen. 

 In het opstel van den heer fr, heb ik dan ook geeue feiten aange- 

 troffen, die mij geheel onbekend waren. Indien ik dus hier verklaren 

 moet, dat ik niets van hetgeen ik vroeger schreef kan terug nemen, 

 dan ligt dit niet in gebrek aan kennis der feiten , maar alleen in mgne 

 van die des heeren frakchimont c. s. verschillende appreciatie der- 

 zelfde feiten, die tot grondslag der redeneering strekken. Zoude het 

 te gewaagd zijn te onderstellen dat, indien die heeren eens hunne in- 

 genomenheid met de lijkverbranding konden terzijdestellen , zij tot de- 

 zelfde besluiten zouden komen als waartoe ik , die noch sympathie vóór 

 noch antipathie tegen de lijkverbranding koester , gekomen ben , en 

 waartoe ik geloof dat ieder, die onbevooroordeeld over de zaak na- 

 denkt , komen moet ? 



Het is niet noodig de bekende feiten hier nogmaals breedvoerig uit- 

 een te zetten en toe te lichten. Eigenlijk is onze kennis aangaande de 

 bronnen der stikstof voor het plantenleven sedert 1855 slechts weinig 

 vooruitgegaan. Alleen weten wij met eenige meerdere waarschijnlijk- 

 heid dan toen , dat er eenige (niet vele , zooals de heer fr. zegt) wegen 

 zijn, langs welke de vrije stikstof tot de georganiseerde wereJd kan 

 terugkeeren , maar tevens weten wij met volkomen zekerheid , dat die 

 terugkeer in elk geval uiterst langzaam geschiedt, en dat zij slechts 

 voor een klein gedeelte kan voorzien in de behoefte der planten aan 

 de noodige hoeveelheid van voor assimilatie geschikte stikstof. 



Om dit in te zien, behoeft men geen scheikundige of physioloog te zijn. 

 Elk weet dat een onbemeste bodem , d. i. een zoodanige waarop geen assi- 

 mileerbare stikstof in den vorm van rottende dierlijke en plantaardige 

 stoffen gebracht wordt , eindigt met uitgeput te worden , zoodat er 

 slechts een minimum van planten nog genoegzaam voedsel in vindt, 

 om daarop te kunnen groeien. Ligt nu zulk een veld eenigen tijd 

 braak, dan kan men er, gelijk men weet, weder een oogst van trek- 

 ken. Er is derhalve in den tusschentijd wederom assimileerbare stik- 

 stof, hetzij dan in den vorm van ammoniakzouten of in dien van 



