46 IT5TS OVER DE AMMONIAK-KWESTIE 



andere , salpeterznro of salpetorigzAiro zouten of humaten , almaten , 

 crenaten , fumaten enz. , in den bodem gekomen. Dit verklaart zich : 



1" uit den met het regenwater in den bodem gedrongen ammoniak 

 en salpeterzQur , waarvan de hoeveelheid volstrekt niet zoo gering is 

 als de heer fr. schijnt te meenen (zie bl. 5 van zijn opstel): in den 

 omtrek van het observatorium te Mont-Souris bedroeg deze in 12 

 maanden, van Maart 1874 tot Februari 1875, niet minder dan ruim 

 23 Kilogr. per hectare {Vlnstitvt, 1875, p. 166). Die in den dampkring 

 aanwezige ammoniak is, gelijk men weet, afkomstig van de uitwerpse- 

 len der dieren en van de rotting der doode lichamen van dieren en 

 planten, terwijl het daarmede verbonden salpeterzuur of salpeterigzuur , 

 vermoedelijk door elektrische ontladingen, uit den ammoniak ten ge- 

 volge van oxydatie der daarin bevatte stikstof is gevormd. 



2" Een tweede bron is de voortgaande verrotting van vroeger in 

 den bodem gebrachte mest, alsmede van de overgebleven afgestorven 

 wortels der planten van vroegere oogsten, en van de doode lichamen 

 van tallooze in alle bouwbare aarden levende dieren. 



3" Eindelijk is het ook mogelijk dat eenige vrije stikstof in de die- 

 pere lagen des bodems , zich verbindende met bestanddeelen van aldaar 

 aanwezige plantenoverblijfsels (humus) , tot assimileerbare stikstof wordt , 

 gelijk reeds voorlang door mijn ambtgenoot g. j. muldeu is beweerd 

 geworden, en thans ook door dÉhÉrain en thénart) op ten deele 

 nieuwe gronden beweerd wordt. Intusschen mag men niet voorbijzien 

 dat, behalve door oudere waarnemers, gelijk boussincaült, nog on- 

 langs door LAWES {The Academy , 1876, 26 Aug.) en door schloesing , 

 die de proeven van déhérain herhaald heeft, zulk een vastlegging van 

 atmospherische stikstof bepaald ontkend wordt {Com.pt. rendus 1876, 

 LXXXII. p. 1202). Volkomen bewezen is die vastlegging van stikstof 

 derhalve nog in geenen deele , zelfs niet nadat berthelot onlangs de 

 in elk geval merkwaardige ontdekking heeft gedaan, dat die verbinding 

 der stikstof met plantaardige lichamen door onmerkbare elektrische 

 ontladingen bevorderd wordt, en dat daartoe zelfs de atmospherische 

 elektriciteit voldoende is (z. Compt. rendus van 5 Juni en van 9 Oct. 

 jL). Ook verzoek ik wel in gedachte te houden , dat zulk eene vast- 

 legging van atmospherische stikstof alleen plaats heeft onder de tegen- 

 woordigheid van overblijfsels van vroegere planten. 



Suppïimeeren wij nu in onze gedachten alle dierlijk leven op aarde. 

 Er zijn dan ook geen uitwerpselen en geen rottende doode lichamen 



