IN VEUBAND MET T)E LIJKVERBUANDING. 47 



van dieren meer. Daarmede is een groot gedeelte der onder N" 1 ge- 

 noemde bron verstopt. Eerlang zal ook N" 2 minder rijk beginnen 

 te vloeien. De vruchtbaarheid des bodems zal hoe langer hoe meer 

 afnemen , en hiermede het getal der daarop levende planten-individn's. 

 Daar nu de onder N" 3 genoemde invloed afhankelijk is van de hoe- 

 veelheid plantenstoffen in den bodem , zal ook de productie van assi- 

 mileerbare stikstof door eenvoudige vastlegging van atmospherische stik- 

 stof, — verondersteld dat deze plaats grijpt — zeer moeten verminderen. 

 Het plantenleven op onze planeet zoude eindelijk tot een minimum 

 dalen, te meer omdat, gelijk de heer fr. zeer juist opmerkt (bl. 6), 

 ook een gedeelte der geassimileerde stikstof bij verrotting of verbran- 

 ding weder als vrije stikstof tot de anorganische natuur terugkeert. 



Ik geloof niet dat er tegen deze redeneering iets te zeggen is. Hoe 

 ver zich de verarming van het plantenleven bij geheele afwezigheid van 

 dieren zoude uitstrekken , laat zich natuurlijk niet bepalen , maar dat 

 zij in elk geval zeer aanmerkelijk zoude zijn , is duidelijk , en tevens 

 is het duidelijk dat naar gelang een grooter of kleiner gedeelte der 

 in assimileerbaren toestand verkeerende stikstof gesupprimeerd wordt , 

 ook het deficit voor den plantengroei grooter of kleiner zal zijn. 



Van alle stoffen die de landbouwer op zijn akker brengt om dien 

 te dwingen een rijken oogst te geven, is de assimileerbare stikstof, 

 onder welken vorm ook, de kostbaarste. De waarde der mestspeciën 

 wordt in de eerste plaats naar hun gehalte daaraan bepaald. Bij de 

 gestadige toeneming der menschelijke bevolking, die zich in Europa 

 met elke eeuw minstens verdubbelt , is de hoeveelheid assimileerbare 

 stikstof, waarmede men in vroeger eeuwen volstaan kon, bij lange 

 na niet meer voldoende. Het tegenwoordige geslacht put dan ook reeds 

 rijkelijk uit den voorraad, welke sedert duizenden van jaren, toen de 

 aarde nog minder bevolkt was , is opgelegd : namelijk vooral uit de 

 guano-beddingen en de steenkolenlagen ; want de in onze gasfabrieken 

 bereide en als mest verkochte ammoniak is in werkelijkheid alleen 

 afkomstig van de stikstof en waterstof der steenkolenplanten. Toch 

 is er nog altoos gebrek aan die voor het plantenleven onmisbare zelf- 

 standigheid , en dit gebrek openbaart zich in de menschelijke maat- 

 schappij als gebrek aan voedsel, en het laat zich voorzien dat dit 

 gebrek nog gestadig maar zeker klimmen zal. 



Nu is de vraag: mag men, lettende op de behoeften der mensche- 

 lijke maatschappij , anders dan in hooge noodzakelijkheid , die kostbare 



