HYPNOTISME VAN DIEREN. 91 



schillende dieren toe aan vrees en ontzetting, waarbij de eerste in- 

 druk van de uiterste hulpeloosheid en van het niets afdoende van 

 tegenkanting, ook nadat het dier vrijgelaten was, in den geest blijft 

 voortheerschen. Heubel (pflüger's Archiv , XIV, 2 en 3) verwerpt de 

 theoriën van al zijne voorgangers, doch de redenen die hij opgeeft 

 bewijzen meer tegen kircher en preyer, dan tegen czermak. Vroegere 

 waarnemers, zegt hij, hebben alleen den eersten trap van het ver- 

 schijnsel onderzocht , — een trap , die zeer gemakkelijk bij dieren van 

 betrekkelijk hooge organisatie bereikt wordt. Koudbloedige gewervelde 

 dieren , zooals de kikvorsch , kunnen naar welgevallen in een toestand 

 van volkomen bewegingioosheid gebracht worden, en zullen in de 

 houding, die men hun geeft, blijven, niet gedurende seconden of 

 minuten , maar gedurende uren. Deze onderdrukking van wille- 

 keurige beweging en van bewustzijn is niets anders dan gewone 

 slaap. Br bestaan redenen om te gelooven , dat de wakende toe- 

 stand voor zijn voortbestaan eene aanhoudende prikkeling van de 

 hoogere zenuw-centra door indrukken op de centripetale zenuwen be- 

 hoeft. Wanneer wij nu een dier voor een korten tijd tot bewegingloos- 

 heid dwingen, zonder het pijn aan te doen, en tevens alie gezichts- en 

 gehoor-indrukken op zijne hersenen verhinderen, berooven wij plotse- 

 ling zijne zenuw-centra van een groot deel van hunne gewone prikkels. 

 Het kan daarom niet wakker blijven en valt in slaap, totdat het door 

 eene oorzaak van buiten daaruit wordt opgewekt. Gedwongen slaap is 

 dus, volgens heubel, de grond van het verschijnsel. 



Wanneer ik naga , wat ik nu bijna vijf-en-twintig jaren geleden over 

 de thans bijna vergetene zoogenaamde biologische , beter hypnotische 

 verschijnselen in dit Album schreef (jaargang 1852, bladz. 321), dan 

 komt het mij (ook in verband met de proeven door mij omtrent het 

 experiment van kircher genomen) als volkomen zeker voor , dat de 

 toestand, door kircher's experiment teweeggebracht, inderdaad een 

 hypnotische toestand is , - — die echter zeer wel in gewonen slaap kan 

 overgaan. De reden, waarom dit hypnotisme bij dieren zoo gemakkelijk 

 wordt opgewekt, kan daaruit worden begrepen, dat bij het aanwenden 

 der zoogenaamde biologie weinig verstandelijk ontwikkelde, weinig over 

 't geen er omgaat redeneerende lieden ook in den regel het meest ge- 

 schikji zijn om in den toestand van hypnotisme te worden verplaatst. 



D. LUBACH. 



