162 DE KLEINSTE BESTANDDEELÉN DER LICHAMEïÏ 



neming , gelijk bij de ster ren ; het is echter eene theorie , gegrond op 

 gemeenschappelijke eigenschappen van alle bekende lichamen, eene 

 theorie, waardoor zelfs zeer samengestelde verschijnselen verklaard 

 kunnen worden , en die de grondslag is geworden van de hedendaagsche 

 natuurwetenschap . 



■Nadat men de overtuiging gekregen had, dat alles in de natuur 

 zich beweegt, moest het voorname doel van het natuuronderzoek wor- 

 den, om een zooveel mogelyk volledige kennis te verkrijgen van de 

 verschillende, bewegingen, die voorkomen. Dat doel is nog slechts voor 

 een zeer klein deel bereikt. Door newton's theorie der algemeene aan- 

 trekkingskracht is men er in geslaagd, om van de beweging van 

 enkele hemellichamen eene vrij nauwkeurige kennis te verkregen. Men 

 is b. V. in staat, om zons- en maans-verduisteringen een willekeurig 

 aantal jaren van to voren te berekenen ; om na eenige waarnemingen 

 van een nieuwe planeet, zich een denkbeeld te vormen van de baan, 

 die zij doorloopen zal , van hare grootte en haar gewicht , en tal van 

 andere zaken meer. 



Stelt men zich een geest voor , die evenzoo goed bekend ware met 

 de beweging van alle atomen — zoo noemt men de kleinste deeltjes der 

 lichamen — als wij nu op de hoogte zijn van die der maan en der 

 voornaamste planeten, dan zou zulk een geest het doel eenigszins 

 nabijkomen, dat zooeven genoemd werd. Zonder ons in beschouwingen 

 te verdiepen , wat zulk een ideaal-geest op dezelfde manier zou kunnen 

 voorspellen, als men het nu een zonsverduistering kan doen, dient er 

 toch op gewezen , zooals J3übois rbymond in zijne beroemde verhandeling 

 "Ueber die Grenzen der Naturerkenntniss"' gedaan heeft, dat die geest 

 nog geenszins op alle vragen een bevredigend antwoord zou kunnen 

 geven. Evenmin als de sterrekundige , die de wet der algemeene aan- 

 trekkingskracht toepast op de berekening der hemellichamen , iets weet 

 omtrent het eigenlijke wezen van die kracht, evenruin kan men zich 

 voorstellen, dat iemand, al ware hij volkomen op de hoogte van de 

 beweging der atomen, iets meer zou weten dan wij omtrent de oor- 

 zaken, die deze bewegingen doen ontstaan. De werking op een afstand 

 van het eene stofdeeltje op het andere door de ledige ruimte heen, is 

 onverklaarbaar en zal dat wellicht altijd blijven. 



Eeeds newton heeft die leemte in de menschelijke kennis gevoeld, 

 en zich ongeveer in de volgende bewoordingen uitgelaten: "de mee- 

 ning , dat de aantrekkingskracht eene eigenschap der stof zou wezen , 



