ÈN HUNNE BEWEGINGEN. 163 



zoodat bot eene lichaam op het andere zou werken door de ledige 

 ruimte heen , zonder bemiddeling van iets anders , die meening is voor 

 mij zóó onzinnig, dat ik niet kan aannemen, dat een wijsgeerig denker 

 haar zou kunnen aanhangen. De aantrekkingskracht moet eene oorzaak 

 hebben, die voortdurend werkt; maar of die oorzaak materieel is of 

 immaterieel, heb ik aan het oordeel van den lezer overgelaten." 



Van deze verklaring , ongeveer twee eeuwen geleden afgelegd , kan 

 nog niets worden teruggenomen ; zij geldt evenzeer voor de krachten , 

 die tusschen de kleinste deeltjes der lichamen . werken ; want of het 

 eene werking geldt van lichamen , die op duizenden mijlen van elkaar 

 verwijderd zijn , of van deeltjes , die slechts een afstand hebben van 

 het millioenste deel van een millimeter , de zaak blijft in beginsel volko- 

 men dezelfde. 



Men heeft Izich daarom moeten vergenoegen met het onderzoek naar 

 de betrekking tusschen de beweging der atomen en de eigenschappen 

 der lichamen. Men heeft getracht om , uitgaande van zekere algemeene 

 onderstellingen omtrent de beweging der atomen, daaruit volgens de 

 beginselen der mechanica bekende eigenschappen en natuurwetten af 

 te leiden. 



De leer, dat alles in de natuur zich beweegt, is niet nieuw. Eeeds 

 enkele wijsgeeren van het oude Grriekenland hebben gepoogd , om op 

 den grondslag der atoombeweging de natuurkunde op te bouwen. 

 Hunne theoriën , hoewel in grondbeginsel met de hedeudaagsche over- 

 eenkomende , werden te weinig door waarnemingen gesteund , om stand 

 te kunnen houden ; zij geraakten in vergetelheid , om in de zeventiende 

 eeuw met nieuwe kracht weer te voorschijn te komen ; on eerst na 

 die herleving heeft men de kennis bijeenvergaard, welke men nu bezit , 

 omtrent den aard der bewegingen, welke in de natuur voorkomen. 



Wij stellen ons voor, een overzicht te geven van de voornaamste 

 theoriën , die in vroeger en later tijd omtrent de beweging der atomen 

 bestaan hebben, en van de uitkomsten, welke de nieuwere dier theoriën 

 hebben opgeleverd. Al geven zij , volgens het bovengezegde , geen vol- 

 komen bevredigende verklaring der natuurverschijnselen , al blijven er 

 altijd duistere plaatsen over , men heeft toch door middel dier theoriën 

 vele verschijnselen als het ware ontleed in eenvoudiger elementen, on 

 dat is op zich zelve al merkwaardig genoeg. 



De eerste persoon van wien men weet dat hij het denkbeeld uit- 

 gesproken heeft dat alles in de natuur zich beweegt , was de Grieksche 



