170 DE KLEINSTE BESTANDDEELEN DER LICHAMEN 



lucht, maar de eigenschappen zijn geheel andere. Wanneer men bijv. 

 korten tijd dit gas inademt , dan geraakt men in een staat van opge- 

 wondenheid, terwijl het op den duur geenszins geschikt is, om het 

 leven te onderhouden. Hebben andere omstandigheden bij de verbinding 

 plaats , dan ontstaat een ander gasvormig lichaam , dat de opmerkelijke 

 eigenschap heeft , om in aanraking met zuurstof in een roodkleurigen 

 damp over te gaan. Bij gelijke hoeveelheden stikstof in beide samen- 

 stellingen, zal in de laatstgenoemde tweemaal zooveel zuurstof zich 

 bevinden, als in ,de eerste. Behalve deze zijn er nog drie andere licha- 

 men bekend , uit stikstof en zuurstof gevormd , in welke bij gelijke 

 hoeveelheden van stikstof drie- , vier- en vijfmalen zooveel zuurstof voor- 

 komt, als in de verbinding die het eerst werd vermeld. 



Naar de theorie van dalton hebben dus in die verschillende lichamen 

 met één atoom stikstof zich een aantal atomen zuurstof vereenigd , die 

 tot elkaar zich verhouden als de getallen 1 , 2 , 3 , 4 en 5. 



Deze opvatting der chemische werkingen moest noodzakelijk leiden 

 tot geheel andere denkbeelden omtrent de kleinste deeltjes der licha- 

 men, dan men vroeger had. Bij de samengestelde stoffen althans kon 

 men ze niet meer voor volkomen onveranderlijk en ondeelbaar houden. 

 De kleinste deeltjes van het water bijv. kunnen langs chemischen weg 

 gesplitst worden, en de bestanddeelen vormen de ontledingsproducten 

 zuurstof en waterstof. 



Men onderscheidt nu de deeltjes van het water (of ook van eene 

 andere zelfstandigheid) met den naam van moleculen. Als bestanddee- 

 len van het water zijn zij onveranderlijk; wel zijn ze samengesteld 

 uit eene vereeniging van atomen ; maar alleen die vereeniging kan als 

 element van het water opgevat worden ; zoodra zij gesplitst wordt , 

 behooren de deelen tot andere lichamen. Men kan het best deze bepa- 

 ling geven: het molecuul is de kleinste hoeveelheid eener stof, welke 

 op zich zelve kan bestaan ; het atoom is de kleinste hoeveelheid , die 

 bij verbindingen en ontledingen in werking treedt. Indien men uit deze 

 redeneering zou willen opmaken], dat het kleinste bestanddeel van een 

 eenvoudig lichaam steeds een atoom is, zou men zich vergissen. Door 

 onderzoekingen , te ingewikkeld om hier meê te deelen , is men tot de 

 conclusie gekomen , dat ook de moleculen van vele dier eenvoudige 

 stoffen uit verscheidene atomen kunnen bestaan. 



Omtrent de moleculen heeft men, voornamelijk door de studie der 

 gasvormige lichamen, belangrijke ontdekkingen gedaan. Tengevolge van 



