172 DE KLEINSTE BESTANDDEELEN DEB, LICHAMEN 



deze bij verschillende stoffen onderscheiden zijn in grootte en gewicht. 



Is men dns , wat de kennis der moleculen en atomen betreft, veel 

 verplicht aan de chemie , niet minder heeft men in dit opzicht te dan- 

 ken aan de mechanische warmte-theorie. Zooals in den aanvang gezegd 

 werd , heeft men in de oudheid de stelling reeds uitgesproken , dat de 

 kleinste deeltjes , waaruit de lichamen gevormd zijn , zich bewegen ; 

 in deze eeuw heeft men ontdekt , dat die beweging de gewaarwording 

 van warmte veroorzaakt. 



De erkenning, dat warmte niet anders is dan beweging, is een der 

 voornaamste triomfen door de natuurwetenschap in de laatste eeuw 

 behaald. Men weet nu , dat niet alleen alles zich beweegt , maar dat 

 een eenmaal bestaande beweging wel allerlei w^'zigingen ondergaat , 

 maar nimmer verdwijnen kan. Een voorwerp valt van een zekere 

 hoogte ter aarde en blijve liggen, waar het neerkwam. De zichtbare 

 beweging is verdwenen , maar eene onzichtbare is daarvoor in de plaats 

 getreden; de beweging der moleculen van het lichaam is versterkt, 

 en dit blijkt door de toeneming zgner temperatuur. Indien die over- 

 gang werkelijk de oorzaak der temperatuursverhooging is, dan moet 

 natuurlijk de vrijgeworden warmte alleen afhangen van het gewicht 

 van het lichaam en de hoogte van welke het gevallen is, want de 

 eerste grootheid bepaalt de gezamenlijke massa der deeltjes , waaruit 

 het lichaam bestaat , en de tweede de snelheid , welke zij verkregen 

 hebben. 



Hoogst nauwkeurige proeven zijn jaren achteroen genomen door den 

 Engelschen natuurkundige joule, om de hoeveelheid warmte te we- 

 ten , die ontstaat bij het vallen van gewichten van eene bepaalde hoogte , 

 en deze hebben tot de uitkomst geleid , dat altijd , wanneer een ge- 

 wicht van 1 kilogram valt van een hoogte van omstreeks 425 meter , daar- 

 door zooveel warmte wordt opgewekt als noodig is om 1 kilogram water 

 van O tot 1^ te verwarmen. Maar niet alleen bij ket neervallen van 

 lichamen, altijd wanneer een zichtbare beweging verdwijnt, wordt 

 eene overeenkomstige hoeveelheid warmte geboren. Men ziet in onzen 

 dampkring somtijds vuurbollen. Het zijn meteoren, die, door de aan- 

 trekkingskracht der aarde in onze atmosfeer gebracht , zich daarin 

 aanvankelijk met verbazende snelheid voortspoeden ; door den weerstand , 

 dien zij ondervinden , ondergaan zij echter eene sterke vertraging ; on- 

 middellijk wordt hun temperatuur derwijze verhoogd , dat zij gaan gloeien , 

 en dikw^ls geheel smelten. Omgekeerd kan warmte worden omgezet 



