180 DE KLEINSTE BESTAK' DDE ELEN DER LICHAMEN 



wordt is een gemiddelde snelheid , die voor alle moleculen samen dezelfde 

 levende kracht zou geven als de werkelijke snelheden. Zij moet natuurlijk 

 voor een gegeven temperatuur berekend worden. Dat dit kan geschie- 

 den is wel te begrijpen, uit de volgende redeneering. 



In onzen lucht-thermometer bleef de zuiger bij zekere temperatuur 

 ergens in de buis staan. De drukking, die zij van den dampkring 

 ondervindt , kan gemeten worden. Die kracht is gelijk aan de uitzettende 

 kracht van het gas, en deze hangt af van de massa, die onmiddellijk 

 uit het gewicht is af te leiden, het volumen, dat ook bekend is, en 

 de snelheid, welke als eenige onbekende overblijft. Voor het vriespunt 

 en een drukking van 76 cM. heeft men de volgende waarden gevonden: 

 bij zuurstof is de gemiddelde snelheid der moleculen 461 meter , voor 

 stikstof 492 meter, voor waterstof 1844 meter in de seconde. 



Die getallen zijn groot; zij geven aanleiding tot een schijnbaar ge- 

 gronde bedenking, welke werkelijk tegen de theorie van clausius 

 gemaakt is, maar door hem schitterend werd weerlegd. Men zou uit 

 die getallen allicht de gevolgtrekking maken , dat onderscheidene gassen , 

 met elkaar in aanraking gebracht , zich zeer spoedig moeten vermengen. 

 De waarnemingen weerspreken evenwel deze gevolgtrekking ; indien b. v. 

 chloorgas ontwikkeld wordt in het eene deel eener kamer, dan duurt 

 het geruimen tijd voordat men het in het andere uiteinde van het 

 vertrek ruikt; laat men een met koolzuur gevulde flesch openstaan, 

 dan zal nog na vrij langen tijd eene kaars in die flesch worden uit- 

 gedoofd. 



Clausius helderde deze schijnbare tegenstr^digheid op door het bewijs , 

 dat een gasdeeltje zich slechts over een zeer kleinen afstand ongehin- 

 derd kan voortbewegen ; zeer spoedig ontmoet het op zijn weg een ander 

 molecuul, en daardoor verandert zijne richting. Wel is de weg, waarop 

 de moleculen zich ongehinderd van elkaar verplaatsen, zeer groot met 

 betrekking tot hun werkingsfeer; maar laatstgenoemde heeft zulke 

 kleine afmetingen, dat iets, bij haar vergeleken, zeer groot kan zijn, 

 doch klein ten opzichte van onze gewone maten. 



Clausius heeft den gemiddelden weg berekend , dien een gasmolecuul 

 heeft te doorloopen, voordat het met een ander in botsing komt, in 

 de onderstelling, dat de ruimte, die de moleculen samen innemen, 

 slechts het duizendste gedeelte bedraagt van het geheele volumen door 

 het gas ingenomen; eene onderstelling, die volgens de eigenschappen 

 der gassen binnen de grenzen der waarschynlijkheid ligt. 



