220 SCHIMMELS OP GRAANGEWASSEN. 



achtige kleur. Het gebruik van zulk brood heeft reeds den dood van 

 duizenden veroorzaakt. De ziekte, die het teweeg brengt, heeft verschil- 

 lende namen ontvangen , als van ergotisme , raphanie, feu de St. Antoine. 

 In 1776 stierven alleen in het departement Sologne acht duizend men- 

 schen aan deze kriebelziekte , zooals haar volksnaam bij ons luidt. Reeds 

 in 954 heerschte zij te Parijs. In West- en Zuid-Europa had zij een 

 boosaardigen , gangreneusen , in Noord- en Oost-Europa een zachteren 

 vorm, die zich vooral door kramppijnen openbaarde. Zelfs nog in de 

 laatste tientallen jaren sleepte zij tal van slachtoffers weg. 



Van niet epidemischen aard is de brand, veroorzaakt door een 

 ziekte , die op tarwe , haver , gerst en mais voorkomt en waarvan even- 

 zeer schimmels, in het geslacht üstilago vereenigd, de oorzaak zijn. 

 De op gerst en haver voorkomende wordt wel eens stuifbrand ge- 

 noemd, die op tarwe steen- of stinkbrand, die op rogge sten- 

 gelbrand. Opent men den korrel van graan, dat door brand is 

 aangedaan, dan vindt men in stede van het zetmeel eene al of niet 

 vaste, donkerbruin of zwart gekleurde stof, die hoofdzakelijk uit 

 sporen bestaat. Deze sporen boren zich in het voorjaar een weg door 

 de opperhuid van den jeugdigen tarwestengel. Zij vormen alsdan na 

 voorafgaande copulatie een mycelium, dat naar boven door den sten- 

 gel heengroeit en eindelijk in het vruchtbeginsel dringt, waar de vor- 

 ming van de sporen plaats vindt ten koste van de ontwikkeling van 

 den graankorrel. 



Somwijlen doet de brandschimmel een deel van de plant, die zij 

 bewoont, aanzienlek in grootte toenemen. Dit doet bijv. de üstilago 

 maidis bij de gewone mais , wier stengel daardoor- op sommige plaat- 

 sen gezwellen vertoont zoo groot als de vuist van een man. 't Is op- 

 merkelijk dat graangewassen door brand aangedaan dikwijls donkerder 

 groen gekleurd zijn en levendiger schijnen te groeien dan de zich nor- 

 maal ontwikkelende. 



Heeft men opgemerkt, dat in zaadkooru brand voorkomt, dan kan 

 men het kiemvermogen der sporen vernietigen door het kooru te leg- 

 gen in een oplossing van kopervitriool. 



In hoogere mate dan de brand verdient de roest onze aandacht. 

 Zij treedt epidemisch op , en zooals wij zagen was dit niet het geval 

 bij de brand. Gelukkig heeft men het in zijn macht de roest te voor- 



