IN ZIJN VERSCHILLENDE TOESTANDEN. 243 



door de punt der V naar boven te richten (A) al het vocht in het 

 eene been loopen, stiet het einde van dat been eenige malen zacht op 

 de tafel om de aanhechting tegen het glas inniger te maken , en keerde 

 vervolgens de buis weder om (V) ; het water bleef nu in het gevulde 

 been staan, en zette zich in beide beenen niet even hoog, wat te ver- 

 wachten was; de aanhechting tegen het glas was zoo sterk, dat het 

 water niet meer aan de wetten der zwaartekracht gehoorzaamde, 't Is 

 mij gebleken, dat het voorafgaande stooten zelfs niet noodig is, wan- 

 neer men het vocht , zonder dat het geluid veroorzaakt , voorzichtig en 

 langzaam in een der beenen laat vloeien. Kleine bellen doen zien dat 

 het water onmogelijk geheel luchtvrij kan worden gemaakt. 



De besproken aankleving of adhaesie is ook de reden , waarom lucht- 

 vrij water moeielijker aan 't koken is te brengen, dan het gewone. 

 Wij merkten reeds op, dat bij de verwarming eerst de lucht ontwijkt 

 onder den vorm van bellen; de verwarmde waterdeelen stijgen intus- 

 schen , daar zij soortelijk lichter worden , mede op ; minder warme 

 nemen hunne plaats in , en dit duurt zoolang voort , tot er zich ein- 

 delijk, midden in de massa, bellen van luchtvormig water of stoom 

 vertoonen, die, aanvankelijk in het koudere water met zeker geruisch 

 verdicht wordende, later aan de oppervlakte verschijnen en met geweld 

 uiteen spatten, zoodat al het vocht in hevige beweging geraakt; het 

 koken is alzoo opgetreden. 



Iets anders zou gebeurd zijn, zoo men in plaats van het luchthou- 

 dende en aan de vrije werking des dampkrings blootgestelde water, 

 dat in den waterhamer of in de V-vormige buis had verhit. Kookte 

 het eerste gemiddeld op lÖO graden der schaal van Celsius , het laatste 

 kan men eenige graden heeter maken of boven dat kookpunt voeren, 

 zonder dat er stoomvorming zichtbaar wordt. Hier , in den waterhamer, 

 bij toenemende verhitting, is geen cirkelvormige omloop van deelen ; de 

 moleculen blijven stevig tegen elkander aan het glas gedrukt ; de warmte- 

 werking brengt haar meer en meer in een soort van spanning; eindelijk 

 heeft er een ontploffing plaats, en de geheele massa gaat eensklaps 

 tot stoom over met een schok, die het glas dreigt te verbrijzelen. De 

 temperatuur kan, eer dat gebeurt, soms tot 120 a 130 graden worden 

 opgevoerd. Zoo groot is derhalve de invloed der opgeloste lucht op 

 het koken, 't Moet dus zeker gevaarlijk zijn , het reeds eenmaal in den 

 stoomketel gekookt hebbende , daarin koud geworden , en schier geheel 

 luchtvrije water , opnieuw in die ruimte te verhitten tot stoomvorming. 



