244 DE EIGENSCHAPPEN VAN HET WATER 



Het beeld daar zoo even van het koken gegeven, verdient wel iets 

 nader onze aandacht. Er vrordt ergens vermeld, dat een inwoner van 

 een nog niet door beschaafden bezocht land verschrikt weg liep , toen 

 hij voor de eerste maal dat hevig opborrelende water zag, daar hij 

 het verschijnsel aan een boozen geest toeschreef, die onder in 't vat 

 was gevaren. We weten , dat dit opbruisen zijn oorsprong dankt aan 

 de wijde en snelle slingeringen, waarmede de warmtekracht de mole- 

 culen heeft bedeeld. Hoe hooger het water in 't vat staat, en hoe 

 zwaarder de lucht er op drukt , des te moeielijker kan de warmte haar 

 taak, de uiteenstooting, de dampvorming, vervullen. In een vat waarin 

 het water niet hoog staat , en waarop de lucht niet sterk drukt , 

 zal het dus snel koken; maar het zal in dat geval natuurlijk ook 

 minder heet zijn dan onder de eerstgenoemde omstandigheden. Bij de 

 gemiddelde dampkringsdrukking , die derhalve de kwikkolom in den 

 barometer tot 760 millim. opvoert, kookt het water op 100 graden 

 Celsius of 212 graden Fahrenheit. De aard van het vat, de reinheid' 

 der binnenwanden , de zuiverheid van het water wijzigen die temperatuur 

 een weinig. Is daarentegen de lucht boven het water weggenomen , dan 

 kookt het reeds door de warmte van de hand. Op hooge bergen kookt 

 het dus ook eer dan in de dalen , omdat de luchtdrukking op die hoogten 

 zwakker is dan daar beneden. Op den hoogsten berg -b. v. heeft men 

 reeds drie vierde deelen van het gewicht der dampkringslucht beneden 

 zich. Op zulk een hoogte evenwel is het kokende water dan zoo weinig 

 heet, dat het onmogelijk wordt er onze gewone spijzen in gaar te 

 maken. In 't hospitaal van den St. Bernhard b. v. kan men rundvleesch 

 in een open vat niet meer gaar krijgen , daar de kookhitte op die hoogte 

 slechts 92 graden bedraagt. Kan men dan , wordt er misschien gevraagd , 

 het water , door feller stoken , niet hooger brengen dan tot dien hitte- 

 graad , waarbij het kookt ? — Neen : in de open lucht , zoolang het vat 

 van boven niet volkomen gesloten wordt, zoodat er geen damp kan 

 ontwijken , is dat niet te doen. Dit is zoo waar , dat de kennis van 

 het aantal graden , waarbij het water kookt , ons in staat stelt te 

 weten , op welke hoogte men zich boven het oppervlak der zee bevindt. 



Waar blijft dan toch die gestadig onder het water aangevoerde warmte- 

 kracht? Het arbeidsvermogen van deze wordt tot de stoomvorming , 

 tot de losmaking en onderlinge verwijdering der deeltjes en het over- 

 winnen der dampkringsdrukking gebruikt. Tweeërlei werk heeft dus 

 de warmte verricht: het eene bepaalde zich tot het inwendige van het 



