IN ZIJN VERSCHILLENDE TOESTAND KN. 245 



lichaam , tot losmaking of verwijdering der moleculen ; het andere ver- 

 richtte uitwendig werk en overwon de drukking van den dampkring , 

 dat is eene van 103 kilogram op eene vierkante palm. Er zij nog op- 

 gemerkt , dat er is gezegd : zoolang het vat van boven niet stoomdicht 

 gesloten wordt, is een hoogere warmtegraad dan die der kookhitte 

 niet te bereiken. Is het vat echter gesloten, dan kan het water tot 

 eiken graad van hitte worden gebracht. In het eerste geval besteedt 

 de warmtekracht , als zij eenmaal het water heeft doen koken , haar 

 verder vermogen aan de stoomvorming en het overwinnen der druk- 

 king. Heeft de stoom of de damp in 't algemeen dan zooveel hulp van 

 de warmte noodig, om te blijven wat hij is? Verbazend veel. 



Neem aan , dat de verbranding van een bepaalde hoeveelheid, b. v. 14 

 centigrammen, goede steenkool of zuivere alcohol (dan zyn wij niet ver 

 van de waarheid) noodig is , om een liter , kan of kilogram water één 

 graad C. te verwarmen , d. i. één graad in temperatuur te doen stijgen ; — 

 wij onderstellen daarbij , dat de kool midden in 't water in een metalen 

 doos , door aanvoering van lucht of liever van zuurstof, volkomen ver- 

 brandt, en al de warmte in 't water treedt ; — dan zal er, om een kilogram 

 water 2 — 3 — 4 graden warmer te maken, 2 — ^3 — 4 maal 14 centigram- 

 men kool vereischt worden, en om het onder gewone omstandigheden 

 te doen koken, 100 maal die hoeveelheid; omdat, zooals gezegd is, 

 het kokende water bij de gemiddelde dampkringsdrukking van 760 

 millimeters kwikhoogte, 100 graden teekent. Maar in den stoom, die 

 het water voortdurend verlaat, wijst de thermometer thans ook on- 

 veranderlijk 100 grammen, en die toestand blijft dezelfde, tot het 

 kilogram water geheel is verkookt of verdampt , en in zijn plaats der- 

 halve een kilogram stoom is ontstaan; om dien damp te ontwikkelen 

 was er 540 maal de hoeveelheid kool noodig, die er moest gebruikt 

 worden om een liter water één graad warmer te maken, dat is 540 

 maal 14 centigrammen kool , en hieruit volgt , dat er in 't geheel 640 

 maal 14 grammen steenkool wordt gevorderd, om uit een kilogram 

 water van O graden een kilogram stoom van 100 graden voort te bren- 

 gen. Kokend water bevat dus ongeveer vijf en een half maal minder 

 warmte dan een gelijk gewicht aan stoom , die er uit is ontweken. 

 Zooveel warmtekracht werd er voor de snellere en wijdere slingeringen 

 der dampmoleculen en de overwinning der dampkringsdrukking meer 

 vereischt,- dan voor de minder snelle en meer beperkte slingeringen der 

 waterdeeltjes. Maar waarom wgst de thermometer de genoemde 540 



