IN ZIJN VERSCHILLENDE TOESTANDEN. 247 



gen van de stoffen , die zij inhouden , onschatbare diensten ; aanbran- 

 den of te sterk verhitten is langs dien weg niet mogelijk. Men leidt 

 ook dikwijls metalen pijpen langs de binnenruimte van woonkamers 

 der huizen . langs die van vergaderzalen , door droogkamers van fabrieken 

 en waschinrichtingen , en voert door die pijpen heeten stoom , opdat 

 hij verdichtende de vrij geworden warmte aan de omringende lucht 

 afgeven zou. Het water treedt in al die gevallen als voertuig op , om 

 de in den haard door verbranding ontstane hitte op groote afstanden 

 over te brengen en te verdeelen. Wat dit overbrengen van arbeids- 

 vermogen der botsende stoom- of watermoleculen bij stoomwerktuigen 

 voortbrengt, ligt buiten onze beschouwing. 



Hetgeen daar gezegd is van den voorraad warmte, dien de stoom 

 aan den mensch beschikbaar stelt , geldt voor alle waterdampen , ook 

 voor die, welke in den dampkring zweven en boven de gletschervlak- 

 ten hangen. Die damp van lage temperatuur bevat ongeveer evenveel 

 caloriën als de stoom, die heet water verlaat, en stelt, tot ijs van 

 O graden, overgaande, ongeveer 700 caloriën per kilogram tot andere 

 doeleinden beschikbaar. De wolken zijn derhalve ook voorraadschuren 

 van warmte. Men verwondert zich nu niet meer, dat het plotseling ont- 

 staan van een regenbui zoo dikwijls gepaard gaat met een even snelle 

 verwarming der lucht, en leidt er uit af, welk een strijd die neer- 

 slaande dampen boven de gletscher wereld voeren, tegen de uitbreiding 

 dier reusachtige ijslichamen , welk een massa ijs zij bij hun verdichting 

 kunnen doen smelten! — Ook heldert het vermelde 't verschijnsel op, 

 dat het drogen van kleêren, het verdampen van bij hitte op den grond 

 gesprenkeld water, enz. koelte doet ontstaan. Immers de honderden 

 caloriën, tot de dampvorming noodzakelijk, worden aan de lucht en 

 de omliggende voorwerpen onttrokken en deze dus afgekoeld. 



Het vermoeden kan niet zijn uitgebleven , dat het water , om zich uit 

 ijs te vormen, ook wel een vry groot getal caloriën zal eischen. Om 

 het bedrag van die hoeveelheid warmtekracht , noodig om de ijsdeeltjes 

 los te breken , te leeren kennen , vooronderstelle men , dat er een vat 

 met een kilogram ijs van O graden, boven het vuur zij geplaatst. Zoo 

 nu weder , als vroeger is aangenomen , al de warmte der brandstof in 

 het ijs te recht komt, en de damp er ook niets van wegneemt, be- 

 vindt men , zonderling genoeg , dat de thermometer onder het ijssmelten 

 voortdurend op nul graden blijft staan , en , als men ijs en water maar 

 goed omroert, die onveranderlijkheid in hoogte voortduurt, zoolang er 



