248 DE EIGENSCHAPPEN VAN HET WATER 



nog maar een stukje gs in 't water ligt. Schijnbaar is dus hier alweer 

 geen warmte gewonnen, en toch* blijkt bij nauwkeurig onderzoek, dat 

 er 79 tot 80 maal 14 centigrammen kool of alkohol verstookt is , om 

 het kilogram water te verkrijgen; er zijn dus 79 caloriën schijnbaar 

 verloren geraakt. Indien evenveel water van O graden even sterk en 

 even lang ware verwarmd als het ijs, zou het 79 graden warmte 

 aangewezen hebben. Wij vragen alweer: waar zijn die 79 eenheden 

 warmtekracht gebleven? Verloren kunnen zij niet zijn, want er gaat 

 niets in de schepping verloren, 't Antwoord ligt voor de hand. De 

 warmte van die verbrande kool heeft haar arbeidsvermogen totaal uit- 

 geput, om het gebouw van ijs in elkander te doen storten , en de deelen 

 in zulke slingeringen te brengen en zoover van elkander te voeren, 

 als dat voor 't scheppen van water noodzakelijk is; het warmtever- 

 mogen was niet meer in staat, om de kwikmoleculen van den ther- 

 mometer uit elkander te stooten, om den thermometer te doen rijzen; 

 zij kon al haar vermogen onbelemmerd aan water en ijs kwijtraken. 

 Wanneer nu het kilogram verkregen water plotseling tot ijs overging, 

 zouden die 79 caloriën weder waarneembaar worden met den ther- 

 mometer. Daarom spraken wij , eenige regels vroeger , van 700 caloriën, 

 die bij ijswording van den damp boven de gletschers vrij werden. 



Worden dan, vraagt men misschien, bij bevriezend water, het om- 

 liggende water en de lucht warmer? Zeker — maar 't wordt echter 

 onder gewone omstandigheden niet merkbaar, daar de kristallisafcie van 

 het water zeer langzaam geschiedt, en de warmte zich snel in de om- 

 liggende lichamen verspreidt. Inderdaad , wij kunnen de hoeveelheid 

 warmte niet peilen, die het water en zijn damp op eene geheimzinnige 

 wijze verbergen. Het baart thans geen verwondering meer, waarom 

 ijs en sneeuw zoo langen tijd bij dooi weder kunnen blijven liggen; 

 immers zij behoeven 79 caloriën tot smelting per kilogram. 



Is er vroeger vermeld, dat het water onder zekere omstandigheden 

 tot ver boven het kookpunt kan verwarmd worden , alvorens het kookt , 

 men kan het ook ver onder het vriespunt of nul graden doen dalen, 

 zonder dat het bevriest. Dit is vooral het geval , wanneer het in nauwe 

 buizen is opgesloten; ook als het in flesschen en karaffen zeer rustig 

 blijft staan; een stootje aan de karaf is dan voldoende, om het water, 

 onder nul graden temperatuur gedaald , plotseling te zien bevriezen. 

 In zulk een geval is de verwarming buiten aan de flesch voelbaar. 

 Ziedaar ook in dat opzicht het nut van 't water: immers de beteekenis 



I 



